MASYARAKAT BERBILANG KAUM, SATU IDENTITI KEBANGSAAN BERTERASKAN MELAYU

MASYARAKAT BERBILANG KAUM, SATU IDENTITI KEBANGSAAN BERTERASKAN MELAYU

Oleh: Dr Armin Baniaz Pahamin

1. Malaysia semakin kerap digambarkan sebagai sebuah negara berbilang kaum, termasuk dalam naratif politik yang diketengahkan oleh Kerajaan MADANI. Gambaran itu benar dari sudut komposisi penduduk, tetapi tidak memadai untuk menerangkan asal-usul, identiti dan susunan perlembagaan negara. Istilah “berbilang kaum” menjelaskan siapa yang menghuni Malaysia, tetapi tidak menjelaskan daripada sejarah dan peradaban apakah negara ini terbentuk. Malaysia mempunyai masyarakat majmuk, namun kemajmukan itu tidak bermaksud negara ini lahir tanpa akar atau dibina atas asas yang serba neutral daripada sejarahnya.

2. Perbahasan sering menjadi tegang apabila istilah “Tanah Melayu” disebut.  Ada yang menganggapnya sekadar nama lama sebelum pembentukan Malaysia, manakala sebahagian yang lain melihat penggunaannya sebagai cubaan menafikan kedudukan masyarakat bukan Melayu. Kedua-dua tanggapan ini tidak menggambarkan keseluruhan sejarah. Tanah Melayu bukan sekadar nama geografi atau slogan perkauman. Ia merupakan istilah yang merakamkan asal-usul politik, kebudayaan dan peradaban yang membentuk asas negara.

3. Atas dasar itu, Malaysia memerlukan satu identiti kebangsaan yang dikongsi oleh semua warganegara. Identiti tersebut tidak menuntut penghapusan keturunan, agama atau warisan keluarga, tetapi memerlukan setiap warganegara mengasimilasikan identiti awamnya ke dalam kerangka bahasa, sejarah, institusi dan nilai teras negara. Dalam konteks Malaysia, identiti bersama itu tidak boleh dipisahkan daripada peradaban Melayu yang membentuk asas Tanah Melayu dan susunan Perlembagaan Persekutuan.

4. Akar tersebut bermula daripada Tanah Melayu, sebuah wilayah yang telah mempunyai kerajaan, pemerintah, undang-undang, bahasa, adat dan hubungan diplomatiknya sendiri jauh sebelum kedatangan kuasa penjajah. Kuasa British tidak mencipta negeri-negeri Melayu atau institusi Raja-Rajanya. Mereka memasuki wilayah yang telah memiliki susunan politik, masyarakat dan kedaulatan tersendiri, sebelum menyusun semula hubungan antara negeri-negeri tersebut mengikut kepentingan pentadbiran kolonial.

5. Istilah Melayu juga telah wujud jauh sebelum kemerdekaan dan sebelum kelahiran negara moden. Dalam sejarah rantau ini, Melayu bukan sekadar merujuk kepada salasilah keturunan. Ia turut berkembang sebagai bahasa perhubungan, lingkungan kebudayaan, sistem pemerintahan dan sebuah peradaban yang merentasi Semenanjung, Sumatera, Kepulauan Riau, Borneo dan wilayah lain di Alam Melayu. Kekuatan peradaban Melayu terletak pada keupayaannya menerima pengaruh luar, menyesuaikannya dengan nilai tempatan dan membentuk suatu identiti yang tersendiri.

6. Bahasa Melayu menjadi antara unsur utama yang menghubungkan peradaban tersebut. Bahasa ini berkembang melalui kerajaan-kerajaan Melayu dan jaringan perdagangan serantau sebelum mencapai kedudukan penting pada zaman Kesultanan Melayu Melaka. Ia digunakan bukan sahaja oleh orang Melayu, tetapi juga oleh pedagang, pendakwah, pentadbir dan masyarakat daripada pelbagai latar belakang. Sejak awal, bahasa Melayu mempunyai sifat terbuka dan menyatukan tanpa menuntut semua penuturnya berasal daripada keturunan yang sama.

7. Penyebaran Islam kemudiannya memberikan bentuk yang lebih jelas kepada identiti Melayu. Islam mempengaruhi pemerintahan, undang-undang, bahasa, tulisan, adat, kesusasteraan dan pandangan hidup masyarakat. Hubungan antara Melayu, Islam, bahasa dan adat berkembang selama berabad-abad sebelum sebahagian daripada cirinya diterjemahkan dalam Perkara 160 Perlembagaan Persekutuan. Perkara tersebut mentakrifkan orang Melayu melalui agama Islam, bahasa Melayu, adat Melayu serta syarat kelahiran, pemastautinan atau keturunan tertentu. Takrif “orang Melayu” dari sudut perlembagaan ini perlu dibezakan daripada pengertian peradaban Melayu yang lebih luas.

8. Institusi Raja-Raja pula merupakan kesinambungan kedaulatan negeri-negeri Melayu yang mendahului penjajahan dan pembentukan negara moden. Apabila kemerdekaan dicapai pada tahun 1957, negara ini tidak dibina dengan menghapuskan institusi tersebut. Sebaliknya, sistem Raja Berperlembagaan diwujudkan dengan menggabungkan warisan pemerintahan negeri-negeri Melayu dengan demokrasi berparlimen. Nama Persekutuan Tanah Melayu sendiri menunjukkan bahawa kemerdekaan bukan permulaan kewujudan negara daripada ruang kosong, tetapi pemulihan pemerintahan sendiri berasaskan sejarah dan institusi yang telah lama wujud.

9. Pembentukan Malaysia pada tahun 1963 kemudiannya memperluas kerangka kenegaraan tersebut dengan penyertaan Sabah, Sarawak dan Singapura, sebelum Singapura berpisah pada tahun 1965. Sabah dan Sarawak bukan sebahagian daripada Tanah Melayu dari sudut geografi dan sejarah politik. Kedua-duanya mempunyai masyarakat asal, sejarah, identiti, kepentingan serta perlindungan perlembagaan tersendiri. Oleh itu, Malaysia hari ini tidak boleh disamakan sepenuhnya dengan Tanah Melayu, tetapi tidak juga boleh dipisahkan daripada akar sejarah Persekutuan Tanah Melayu yang menjadi salah satu asas pembentukannya.

10. Hubungan antara Tanah Melayu dengan Malaysia mesti difahami secara tepat. Tanah Melayu menerangkan akar sejarah dan peradaban bagi negeri-negeri di Semenanjung serta Persekutuan yang mencapai kemerdekaan pada tahun 1957. Malaysia pula ialah Persekutuan yang lebih luas, dibentuk pada tahun 1963 bersama Sabah, Sarawak dan Singapura, sebelum Singapura berpisah daripada Malaysia pada tahun 1965. Mengakui sejarah Tanah Melayu tidak menafikan kedudukan Sabah dan Sarawak, sebagaimana menghormati Perjanjian Malaysia 1963 tidak memerlukan sejarah, institusi dan identiti Tanah Melayu dipadamkan. Teras Melayu dalam identiti kebangsaan juga tidak menafikan kedudukan masyarakat asal Sabah dan Sarawak. Sejarah, kebudayaan dan kepentingan mereka merupakan sebahagian daripada pembentukan Malaysia serta diiktiraf secara khusus oleh Perlembagaan.

11. Dalam kerangka inilah istilah “masyarakat berbilang kaum” perlu diletakkan. Malaysia sememangnya dihuni oleh rakyat daripada pelbagai keturunan, agama, bahasa dan kebudayaan. Orang Asli mempunyai sejarah dan kedudukan tersendiri yang wajib dihormati. Masyarakat Cina, India, Sikh, Serani dan komuniti lain pula telah memberikan sumbangan besar kepada perkembangan ekonomi, sosial dan politik negara. Kewarganegaraan mereka bukan suatu ihsan sementara, tetapi kedudukan sah yang dijamin oleh Perlembagaan.

12. Namun, kepelbagaian penduduk tidak secara automatik menjadikan Malaysia sebuah negara tanpa identiti teras. Perlembagaan mengakui bahawa Malaysia dihuni oleh masyarakat berbilang kaum, tetapi tidak mentakrifkan identiti negara semata-mata berdasarkan kemajmukan tersebut. Sebaliknya, kepelbagaian diterima dan dilindungi dalam suatu susunan kenegaraan yang mempunyai teras sejarah serta perlembagaannya sendiri.

13. Susunan ini bukan suatu percanggahan, tetapi keseimbangan perlembagaan yang sengaja dibentuk. Perkara 3 meletakkan Islam sebagai agama Persekutuan sambil membenarkan agama-agama lain diamalkan dengan aman dan damai. Perkara 8 mengiktiraf prinsip kesamarataan di sisi undang-undang, tertakluk kepada pengecualian dan peruntukan khusus yang terkandung dalam Perlembagaan. Perkara 152 menetapkan bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan tanpa melarang penggunaan, pengajaran dan pembelajaran bahasa lain. Perkara 153 pula memelihara kedudukan istimewa orang Melayu dan anak negeri Sabah dan Sarawak bersama kepentingan sah kaum-kaum lain. Perlembagaan tidak memadamkan perbezaan, tetapi mengaturnya dalam suatu kerangka yang dibina daripada sejarah negara.

14. Oleh itu, mengakui akar Melayu bagi Tanah Melayu tidak bererti hanya orang Melayu berhak menentukan masa depan Malaysia. Ia juga tidak menjadikan warganegara bukan Melayu sebagai orang luar. Sebaliknya, pengiktirafan tersebut menuntut tanggungjawab yang lebih besar daripada kepimpinan Melayu. Jika Melayu merupakan teras sejarah dan politik negara, kekuatan Melayu mesti diterjemahkan melalui keadilan, ilmu, integriti, kemajuan dan perlindungan terhadap seluruh rakyat. Kemelayuan akan kehilangan kewibawaannya jika digunakan untuk melindungi penyalahgunaan kuasa, menutup kelemahan tadbir urus atau merendahkan komuniti lain.

15. Asimilasi kenegaraan berteraskan Melayu merupakan tanggungjawab seluruh warganegara, termasuk orang Melayu sendiri. Bagi masyarakat bukan Melayu, asimilasi ini tidak seharusnya dilihat sebagai ancaman terhadap keturunan atau kebudayaan mereka. Ia bukan tuntutan supaya seseorang menjadi Melayu menurut Perkara 160, memeluk Islam atau meninggalkan bahasa dan adat keluarganya. Asimilasi kenegaraan menyatukan identiti awam rakyat sebagai bangsa Malaysia; ia tidak menyeragamkan seluruh kehidupan peribadi mereka.

16. Dalam ruang rasmi dan kehidupan bersama sebagai warganegara, bahasa Melayu, sejarah Tanah Melayu, institusi Raja-Raja, kedudukan Islam serta nilai kesantunan, permuafakatan dan tanggungjawab yang berkembang dalam peradaban Melayu perlu diterima sebagai teras identiti negara. Kebudayaan keturunan boleh terus diamalkan dalam kehidupan peribadi, kekeluargaan dan kemasyarakatan, tetapi tidak dijadikan asas untuk menafikan, meminggirkan atau menggantikan identiti kebangsaan yang dikongsi bersama.

17. Persoalan sebenar bukan sama ada Malaysia sebuah negara Melayu atau negara berbilang kaum. Pertentangan seperti itu terlalu sempit dan mengelirukan. Malaysia ialah sebuah negara Persekutuan yang berakar pada sejarah dan peradaban Tanah Melayu, serta berkembang dalam suatu kerangka kenegaraan yang lebih luas bersama Sabah dan Sarawak. Negara ini dihuni oleh masyarakat majmuk yang berkongsi kewarganegaraan dan masa depan.

18. Mengiktiraf asal-usul Tanah Melayu tidak menjadikan bukan Melayu sebagai orang luar, sebagaimana menjamin hak seluruh warganegara tidak menghakis kedudukan istimewa orang Melayu dan anak negeri Sabah dan Sarawak yang termaktub dalam Perlembagaan. Masyarakatnya boleh berbilang keturunan dan kebudayaan, tetapi negara mesti mempunyai satu identiti kebangsaan yang dikongsi bersama. Negara yang memahami akarnya tidak perlu takut kepada kepelbagaian, dan masyarakat yang menikmati keadilan tidak perlu berasa terancam oleh sejarah.

~ Dr Armin Baniaz Pahamin

PAS SUDAH BERTAHAN 75 TAHUN, UJIAN TERBESARNYA KINI MEMIMPIN NEGARA

PAS SUDAH BERTAHAN  75 TAHUN, UJIAN TERBESARNYA KINI MEMIMPIN NEGARA

Oleh: Dr Armin Baniaz Pahamin


1. Tujuh puluh lima tahun PAS membuktikan bahawa parti itu mampu bertahan. Namun, sejarah selepas ini tidak lagi akan menilai PAS berdasarkan usia dan ketahanannya, tetapi berdasarkan kesediaannya untuk memimpin seluruh negara.

2. Sambutan 75 tahun Parti Islam Se-Malaysia (PAS) bukan sekadar perayaan usia sebuah parti politik. Ia merupakan pengiktirafan terhadap ketahanan sebuah gerakan yang telah melalui tujuh orang presiden, pelbagai zaman kepimpinan negara, kemenangan dan kekalahan pilihan raya, perpecahan dalaman serta pembentukan dan pembubaran beberapa gabungan politik.

3. Tidak banyak parti politik mampu bertahan selama tiga suku abad tanpa kehilangan identiti asalnya. PAS dapat bertahan kerana kewujudannya tidak bergantung pada seorang tokoh, satu isu atau satu pilihan raya. Islam memberikan PAS suatu tujuan politik dan moral yang melangkaui generasi, sementara gabungan dakwah, tarbiah dan siyasah membentuk ahli, memperkukuh hubungan dengan masyarakat serta menggerakkan perjuangannya melalui saluran demokrasi.

4. Ketahanan PAS turut disokong oleh struktur organisasi yang tersusun. Muktamar, Majlis Syura Ulamak, dewan-dewan parti serta jaringan kawasan dan cawangan membolehkan proses pembinaan kepimpinan, perbahasan dasar dan penyesuaian strategi dilaksanakan secara berterusan. PAS bukan sekadar sebuah parti pilihan raya, tetapi sebuah parti-gerakan yang mempunyai akar umbi, disiplin dan kesinambungan organisasi.

5. PAS telah berkembang daripada sebuah gerakan yang memperjuangkan kelangsungan politik kepada parti pembangkang yang dominan. Pengalaman mentadbir Kelantan dan Terengganu serta penglibatannya dalam Kerajaan Persekutuan melalui Perikatan Nasional telah memberikan PAS pendedahan terhadap realiti pentadbiran, birokrasi dan pengurusan kuasa.

6. Pencapaian 43 kerusi Parlimen pada Pilihan Raya Umum Ke-15 merupakan titik perubahan terbesar dalam sejarah PAS. Ia mengangkat PAS daripada sebuah parti komponen kepada parti tunggal yang memenangi kerusi Parlimen terbanyak dalam PRU15. Kedudukan tersebut membawa pengaruh yang besar, tetapi pada masa yang sama meningkatkan tuntutan rakyat terhadap kepimpinan, dasar dan keupayaan pemerintahannya.

7. Walau bagaimanapun, 43 kerusi masih jauh daripada 112 kerusi yang diperlukan untuk membentuk kerajaan. Matematik ini menjelaskan bahawa PAS tidak boleh menuju Putrajaya secara bersendirian. PAS memerlukan rakan politik, perluasan sokongan geografi dan penerimaan yang melangkaui kelompok pengundi tradisinya.

8. PAS kini boleh dianggap sebagai sebuah “kerajaan menunggu”. Namun, kerajaan menunggu bukan sekadar menunggu kerajaan sedia ada tumbang atau pilihan raya seterusnya diadakan. Ia mesti menyediakan kepimpinan, dasar, kepakaran, jentera pentadbiran dan keyakinan rakyat sebelum mandat pemerintahan diberikan. Di sinilah terletaknya perbezaan antara memenangi kuasa dengan benar-benar bersedia menggunakan kuasa.

9. Sejarah PAS memperlihatkan kemampuannya menggabungkan keistiqamahan dasar dengan kebijaksanaan siyasah. PAS pernah bekerjasama dengan pelbagai pihak dan membentuk beberapa gabungan politik tanpa menghapuskan identiti perjuangannya. Namun, pengalaman tersebut juga mengajar bahawa pakatan tidak boleh dibina semata-mata atas keperluan pilihan raya. Ia memerlukan matlamat bersama, pembahagian peranan yang adil, mekanisme penyelesaian pertikaian dan kejujuran antara rakan.

10. PAS juga mempunyai tanggungjawab penting dalam usaha menyatukan kekuatan politik Melayu-Islam. Namun, penyatuan tersebut tidak boleh ditafsirkan sebagai usaha mewujudkan dominasi sempit atau menafikan hak masyarakat lain. Penyatuan Melayu-Islam hanya akan memperoleh legitimasi nasional apabila kekuatan majoriti digunakan untuk menjamin keadilan kepada semua, bukan untuk menimbulkan kebimbangan dalam kalangan masyarakat lain. Sebagai kelompok majoriti, Melayu-Islam memikul tanggungjawab lebih besar untuk menyediakan kepimpinan yang adil, stabil serta melindungi kepentingan semua warganegara.

11. Jika mahu memimpin Putrajaya, PAS perlu menembusi kawasan bandar dan separa bandar, memperoleh keyakinan pengundi bukan Melayu serta membina hubungan lebih kukuh dengan Sabah dan Sarawak. PAS juga perlu meyakinkan golongan profesional, kelas menengah, komuniti perniagaan, penjawat awam, institusi negara dan generasi muda bahawa pemerintahannya akan menjamin keadilan, kestabilan dan peluang yang saksama untuk semua.

12. Cabaran seterusnya ialah pengayaan atau enrichment dalam PAS. Kekuatan ulama, aktivis dan jentera akar umbi perlu diperkaya melalui penyertaan lebih ramai ilmuwan, profesional, teknokrat serta tokoh berpengalaman dalam bidang ekonomi, kewangan, pendidikan, perundangan, kesihatan, teknologi, keselamatan, pertahanan dan diplomasi. Kepimpinan ulama memberikan pedoman nilai, manakala golongan profesional membantu menterjemahkan nilai tersebut kepada dasar awam yang praktikal dan berkesan.

13. PAS juga perlu beralih daripada bahasa pembangkang kepada bahasa pemerintahan. Rakyat mahu mengetahui bagaimana PAS akan menangani kos sara hidup, mencipta pekerjaan, menarik pelaburan, memperbaharui pendidikan, meningkatkan perkhidmatan kesihatan dan menyediakan negara menghadapi perubahan teknologi. Integriti merupakan asas pemerintahan, tetapi integriti mesti diterjemahkan melalui kompetensi, keberkesanan dasar dan pencapaian yang dapat dirasai rakyat.

14. Sambutan 75 tahun seharusnya menjadi ruang untuk PAS melakukan penilaian kendiri secara jujur. Adakah 43 kerusi merupakan lantai baharu atau siling sokongannya? Mampukah PAS memperoleh keyakinan masyarakat bukan Melayu? Adakah pengalaman mentadbir beberapa negeri mencukupi untuk mengurus sebuah Persekutuan yang jauh lebih kompleks? Bersediakah PAS memperkukuh institusi, menghormati semak dan imbang serta memastikan kuasa pemerintahan sentiasa tertakluk kepada prinsip undang-undang dan pertanggungjawaban?

15. Tujuh puluh lima tahun pertama membuktikan bahawa PAS mempunyai ideologi, organisasi, disiplin dan daya tahan untuk terus berada dalam arus utama politik negara. Perjalanan seterusnya mesti membuktikan bahawa PAS juga mempunyai keluasan pemikiran, kepelbagaian kepakaran dan kebijaksanaan untuk memimpin seluruh Malaysia. Bertahan sudah dibuktikan. Kini, ujian sebenar PAS ialah meyakinkan rakyat bahawa parti itu bersedia menggunakan kuasa secara amanah, cekap dan adil demi membina sebuah Malaysia yang stabil, makmur dan sejahtera untuk semua.

~ Dr Armin Baniaz Pahamin

TAMBANG SABAH-SARAWAK: KAPAL TERBANG BUKAN KEMEWAHAN, IA KEPERLUAN RAKYAT

TAMBANG SABAH-SARAWAK: KAPAL TERBANG BUKAN KEMEWAHAN, IA KEPERLUAN RAKYAT

Oleh: Dr Armin Baniaz Pahamin

 1.⁠ ⁠Kenaikan mendadak harga tiket penerbangan antara Semenanjung dengan Sabah dan Sarawak sejak kebelakangan ini tidak boleh lagi dilihat sebagai isu komersial semata-mata. Bagi sebahagian besar rakyat Sabah dan Sarawak yang bekerja, belajar atau mempunyai keluarga di Semenanjung, perjalanan udara bukan satu kemewahan. Ia adalah keperluan asas untuk menghubungkan mereka dengan keluarga, pekerjaan, pendidikan dan urusan kehidupan seharian.

 2.⁠ ⁠⁠Justeru, gesaan Datuk Mohd Kurniawan Naim Moktar, Ahli Parlimen Kinabatangan supaya kerajaan mempertimbangkan penetapan harga siling tiket penerbangan yang tidak terhad kepada musim perayaan wajar diberikan perhatian serius. Apabila tiket sehala boleh melonjak sehingga RM1,000 atau lebih pada waktu tertentu, persoalannya bukan lagi sama ada pengguna patut membeli lebih awal, tetapi sama ada rakyat masih mempunyai akses yang munasabah kepada pengangkutan antara wilayah dalam negara sendiri. Rekod Parlimen sendiri sebelum ini mengakui bahawa tanpa subsidi, tambang Kuala Lumpur ke Kota Kinabalu, Sandakan dan Tawau pada musim puncak boleh mencecah RM1,000 atau lebih.

 3.⁠ ⁠Kerajaan sebenarnya telah mengiktiraf masalah ini apabila memperkenalkan subsidi tambang penerbangan musim perayaan. Pada tahun 2026, tambang asas maksimum RM499 ditetapkan bagi penerbangan ekonomi sehala dari Semenanjung ke Sabah, Sarawak dan Labuan untuk empat hari sebelum beberapa perayaan utama, manakala kerajaan menanggung perbezaan harga melebihi kadar tersebut. Langkah ini baik, tetapi persoalan yang perlu dijawab ialah mengapa perlindungan sedemikian hanya diperlukan ketika musim perayaan?

 4.⁠ ⁠Kecemasan tidak mengenal musim perayaan. Perlindungan tambang tidak sepatutnya hanya wujud empat hari sebelum sesuatu perayaan. Ibu atau bapa yang sakit, kematian ahli keluarga, urusan hospital, pendaftaran universiti, pertukaran pekerjaan dan pelbagai keperluan keluarga boleh berlaku pada bila-bila masa. Seorang rakyat Sabah atau Sarawak tidak sepatutnya terpaksa memilih antara membeli tiket penerbangan yang terlalu mahal atau tidak dapat pulang menemui keluarga ketika diperlukan.

 5.⁠ ⁠Pada masa yang sama, saya tidak berpandangan bahawa penyelesaiannya semudah menetapkan satu harga siling tetap sepanjang tahun. Kawalan harga yang terlalu tegar tanpa mengambil kira kapasiti penerbangan, kos operasi dan permintaan boleh membawa kesan sampingan termasuk pengurangan penerbangan atau kekurangan tempat duduk. Sebab itu kerajaan perlu membangunkan satu mekanisme yang lebih menyeluruh, bukan sekadar mengawal harga di hujung rantaian.

 6.⁠ ⁠Gerakan Ekonomi Malaysia (GEM) mencadangkan supaya kerajaan memperkenalkan Dasar Tambang Udara Mampu Milik Sabah-Sarawak melalui mekanisme harga maksimum yang fleksibel dan dinamik mengikut laluan, jarak serta tahap permintaan. Perlu ada satu had yang jelas supaya harga tidak melonjak secara keterlaluan. Dengan teknologi dan data masa nyata yang ada hari ini, kerajaan sepatutnya mampu memantau harga purata, faktor muatan, jumlah tempat duduk dan perubahan tambang bagi laluan utama setiap hari.

 7.⁠ ⁠Kedua, mekanisme tambang asas maksimum RM499 yang dilaksanakan bagi musim perayaan wajar diperluaskan secara bersasar kepada kategori perjalanan penting. Antaranya kecemasan keluarga, rawatan perubatan, kematian ahli keluarga, pelajar, warga emas dan golongan berpendapatan rendah. Kerajaan tidak semestinya perlu mensubsidi semua penumpang sepanjang tahun, tetapi rakyat yang benar-benar memerlukan perlindungan tidak boleh dibiarkan terdedah kepada harga tiket yang terlalu tinggi.

 8.⁠ ⁠Ketiga, kerajaan perlu melihat masalah kapasiti secara lebih serius. Harga tiket lazimnya meningkat apabila permintaan bertambah tetapi jumlah tempat duduk kekal terhad. Oleh itu, Kementerian Pengangkutan dan pihak berkuasa penerbangan perlu mempunyai satu mekanisme yang membolehkan kapasiti tambahan diwujudkan dengan segera apabila permintaan bagi sesuatu laluan mencapai tahap tertentu. Subsidi tanpa penambahan kapasiti hanya menyelesaikan sebahagian daripada masalah.

 9.⁠ ⁠Keempat, kerajaan wajar mempertimbangkan satu bentuk Public Service Obligation atau kewajipan perkhidmatan awam bagi laluan strategik antara Semenanjung, Sabah dan Sarawak. Ini bukan bermaksud kerajaan mengambil alih syarikat penerbangan atau menentukan semua tambang, tetapi mewujudkan kewajipan minimum bagi laluan strategik. Dalam model seperti ini, kerajaan boleh memberikan insentif atau subsidi kapasiti kepada syarikat penerbangan sebagai pertukaran kepada komitmen menyediakan bilangan minimum tempat duduk pada julat harga yang munasabah. Pendekatan sedemikian lebih tersusun daripada hanya campur tangan apabila harga sudah melonjak.

10.⁠ ⁠Kita juga perlu mengakui realiti geografi Malaysia. Rakyat yang tinggal di Johor, Perak, Pahang atau Kedah mempunyai beberapa pilihan untuk bergerak antara negeri, sama ada melalui kereta, bas, kereta api atau penerbangan. Tetapi bagi rakyat Sabah dan Sarawak yang perlu ke Semenanjung, kapal terbang pada praktiknya merupakan satu-satunya pilihan yang benar-benar munasabah dari segi masa. Maka tidak adil untuk menganggap penerbangan antara Sabah, Sarawak dan Semenanjung sama seperti perjalanan udara komersial biasa.

11.⁠ ⁠Isu ini akhirnya adalah soal keadilan dalam sebuah Persekutuan. Jika kita benar-benar mahu merapatkan jurang antara Semenanjung, Sabah dan Sarawak, hubungan fizikal antara wilayah juga mesti berada dalam kemampuan rakyat. Integrasi nasional bukan hanya dibina melalui slogan, pembangunan atau peruntukan kewangan. Ia juga dibina apabila seorang anak Sabah yang bekerja di Kuala Lumpur mampu pulang menemui ibunya tanpa perlu membayar harga tiket yang membebankan.

12.⁠ ⁠Kerajaan perlu bertindak sekarang dengan satu dasar jangka panjang yang menggabungkan harga maksimum yang munasabah, subsidi bersasar, penambahan kapasiti dan kewajipan perkhidmatan awam bagi laluan strategik. Bagi rakyat Sabah dan Sarawak, kapal terbang bukan kemewahan. Ia adalah pengangkutan awam antara wilayah. Selagi tidak ada alternatif lain yang setara, kerajaan mempunyai tanggungjawab memastikan rakyat Sabah dan Sarawak tidak dikenakan harga yang tidak munasabah hanya untuk bergerak antara wilayah dalam negara mereka sendiri.

Dr Armin Baniaz Pahamin

Presiden, Gerakan Ekonomi Malaysia

2 September 2026

MELAKA: JANGAN KORBANKAN PUTRAJAYA KERANA PEREBUTAN KERUSI

MELAKA: JANGAN KORBANKAN PUTRAJAYA KERANA PEREBUTAN KERUSI

Oleh: Dr Armin Baniaz Pahamin

1. Pilihan Raya Negeri Melaka akan menjadi ujian sama ada kerjasama antara Barisan Nasional (BN) dengan Perikatan Nasional (PN) benar-benar dibina atas matlamat politik yang lebih besar atau hanya bertahan apabila tidak menyentuh kepentingan kerusi masing-masing. Selepas perkembangan di Johor dan Negeri Sembilan, rakyat kini mahu melihat sama ada kedua-dua gabungan mampu menterjemahkan semangat kerjasama kepada satu persefahaman yang tersusun, adil dan berdaya tahan.

2. BN mempunyai alasan untuk berasa yakin. Melaka merupakan negeri yang mempunyai akar organisasi UMNO yang kuat, manakala kemenangan besar BN dalam pilihan raya terdahulu memberikannya kedudukan sebagai kuasa dominan. Namun, kekuatan masa lalu tidak boleh dijadikan alasan untuk menutup ruang rundingan. Corak pengundian telah berubah, sentimen rakyat sentiasa bergerak dan pertandingan tiga penjuru boleh menghasilkan keputusan yang tidak dijangka.

3. PN pula tidak harus memasuki rundingan dengan tuntutan pembahagian kerusi secara sama rata tanpa mengambil kira realiti kekuatan setempat. Keadilan dalam rundingan bukan bermaksud setiap pihak mesti menerima jumlah kerusi yang sama. Keadilan bermaksud setiap parti diberikan ruang yang munasabah berdasarkan kekuatan jentera, rekod sokongan, kesesuaian calon dan kebarangkalian untuk menang.

4. Antara formula yang boleh dipertimbangkan ialah pembahagian 20 kerusi kepada BN dan lapan kepada PN, atau 21 kerusi kepada BN dan tujuh kepada PN, berdasarkan kebolehmenangan. Namun, angka tersebut tidak harus menjadi keputusan awal yang kaku. Pembahagian muktamad mesti ditentukan melalui data pilihan raya terkini, kekuatan jentera, penerimaan calon dan potensi kemenangan di setiap kawasan.

5. PN pula perlu terlebih dahulu memuktamadkan pihak yang diberikan mandat untuk mewakilinya dalam rundingan serta parti-parti komponennya yang akan terlibat dalam pilihan raya. Langkah ini penting supaya pembahagian kerusi tidak dibayangi oleh ketidakpastian dalaman gabungan.

6. Sebagai timbal balik, sekiranya PN bersedia berkompromi di Melaka, kesediaan tersebut perlu dihormati oleh BN di negeri-negeri yang PAS dan PN mempunyai kedudukan lebih kukuh. Prinsip yang sama hendaklah digunakan: pembahagian kerusi perlu mencerminkan kekuatan sebenar setiap pihak mengikut realiti setempat, bukannya berasaskan satu formula seragam bagi semua negeri.

7. UMNO dan BN mempunyai dua pilihan yang jelas. Pilihan pertama ialah bertanding secara bersendirian untuk membuktikan bahawa mereka masih mampu menguasai Melaka tanpa bantuan PN. Pilihan kedua ialah menerima bahawa kemenangan di sebuah negeri hanyalah sebahagian daripada perjalanan lebih besar menuju PRU16. Pilihan pertama mungkin memberikan kepuasan kepada parti, tetapi pilihan kedua berpotensi membina jajaran yang mampu mengubah kerajaan di peringkat Persekutuan.

8. PN juga perlu memilih antara mengukur kekuatan sendiri dengan membina kemenangan bersama. Bertanding lebih banyak kerusi mungkin memperlihatkan keberanian, tetapi keberanian politik bukan dinilai melalui jumlah calon yang diletakkan. Ia dinilai melalui kemampuan menukar sokongan kepada kemenangan, membentuk kerajaan dan melaksanakan dasar. Tidak ada manfaatnya bertanding di banyak kawasan jika perpecahan undi akhirnya memberikan kemenangan kepada pihak lawan.

9. Jika rundingan BN–PN gagal, pertandingan tiga penjuru hampir pasti berlaku di banyak kawasan. Dalam keadaan itu, undi Melayu akan berpecah, sumber jentera akan digunakan untuk menyerang sesama sendiri dan perhatian akan beralih daripada isu rakyat, prestasi pentadbiran serta hala tuju negeri kepada pertelingkahan antara parti yang sepatutnya mempunyai banyak persamaan. Pertandingan tiga penjuru juga boleh membuka ruang kepada PH atau mana-mana pihak lawan memperoleh kemenangan di kerusi marginal yang mungkin tidak dicapai dalam pertandingan satu lawan satu.

10. Kerjasama pula tidak boleh berhenti pada pembahagian kerusi. BN dan PN perlu menyepakati dasar utama kerajaan negeri, kerangka kepimpinan dan pembentukan kerajaan negeri, penyelarasan kempen, mekanisme penyelesaian pertikaian serta komitmen selepas pilihan raya. Pengundi tidak mahu melihat satu pakatan yang hanya bersatu sebelum pengundian tetapi mula berebut jawatan selepas kemenangan. Mereka mahukan sebuah kerajaan yang stabil, berkesan dan memahami keperluan rakyat Melaka.

11. Pilihan Raya Negeri Melaka bukan sekadar menentukan penguasaan terhadap 28 kerusi Dewan Undangan Negeri, tetapi juga menjadi penentu hala tuju hubungan BN–PN menjelang PRU16. Kerjasama pragmatik yang berasaskan kekuatan sebenar setiap parti, pembahagian kerusi yang adil, prinsip timbal balik dan komitmen terhadap pembentukan kerajaan yang stabil akan membuktikan bahawa kedua-dua gabungan mampu mengetepikan persaingan dalaman demi matlamat yang lebih besar.

12. Sebaliknya, kegagalan mencapai persefahaman berisiko mencetuskan pertandingan tiga penjuru, memecahkan undi dan membuka ruang kemenangan kepada lawan politik. Justeru, Melaka bukan sekadar medan perebutan kuasa negeri, tetapi ujian terhadap keupayaan BN dan PN menterjemahkan kesepakatan politik kepada kemenangan pilihan raya serta kesediaan kedua-duanya membentuk jajaran politik yang mampu menawarkan sebuah kerajaan alternatif yang berwibawa di peringkat Persekutuan pada PRU16.

Dr Armin Baniaz Pahamin

1 September 2026

BERSATU PERLU JUJUR, PN PERLU TEGAS

BERSATU PERLU JUJUR, PN PERLU TEGAS

Oleh: Dr Armin Baniaz Pahamin

1. Polemik mengenai kedudukan Parti Pribumi Bersatu Malaysia (BERSATU) dalam Perikatan Nasional (PN) tidak boleh terus dibiarkan tergantung. Secara peraturan, BERSATU mungkin masih menjadi anggota PN selagi belum ada keputusan rasmi badan tertinggi gabungan yang menggantung atau menamatkan keahliannya. Namun, keahlian dalam sesebuah gabungan politik tidak boleh dinilai berdasarkan kedudukan teknikal semata-mata. Ia juga menuntut kesetiaan kepada keputusan bersama, disiplin organisasi dan matlamat politik yang dipersetujui.

2. Contoh paling nyata berlaku dalam Pilihan Raya Negeri Sembilan 2026 apabila BERSATU mengambil keputusan bertanding menggunakan lambangnya sendiri di 24 daripada 36 kerusi DUN setelah rundingan kerusi dengan PN gagal dimuktamadkan. Tindakan itu bukan sahaja menyebabkan BERSATU bergerak secara solo, malah membawa kepada pertembungan dengan calon PN, termasuk di Serting, Ampangan, Paroi dan Bagan Pinang. Presiden PAS, Tan Sri Abdul Hadi Awang, menyifatkannya sebagai tindakan bertanding menentang parti sendiri. 

3. Keputusan tersebut mempunyai akibat politik yang nyata. BERSATU gagal memenangi satu pun daripada 24 kerusi yang ditandinginya, malah kehilangan DUN Labu yang dimenangi sebelum itu. Kekalahan ini menunjukkan bahawa tindakan bergerak sendirian bukan sahaja memecahkan kekuatan pembangkang, tetapi turut mengecilkan ruang politik BERSATU sendiri. Dalam pilihan raya, kesetiaan kepada gabungan tidak diukur melalui kenyataan semata-mata, tetapi melalui rundingan kerusi, penggunaan lambang, penyelarasan calon dan kesediaan mengelakkan pertembungan sesama sendiri. 

4. Walau bagaimanapun, prinsip keadilan menuntut supaya BERSATU tidak dihukum hanya berdasarkan kenyataan individu, andaian politik atau tafsiran sebelah pihak. Jika Perlembagaan PN menetapkan proses tertentu untuk menggantung atau menamatkan keahlian sesebuah parti komponen, proses itu wajib dihormati. Sebuah gabungan yang mahu diberikan amanah mentadbir negara mesti terlebih dahulu membuktikan bahawa ia mampu menguruskan pertikaian dalamannya secara teratur, telus dan berperlembagaan.

5. Namun, hak kepada proses yang adil tidak memberikan BERSATU kebebasan untuk mengekalkan kedudukan yang kabur. Tan Sri Muhyiddin Yassin telah membayangkan pembentukan sebuah gabungan politik baharu, tetapi pada masa yang sama menegaskan bahawa BERSATU berhak kekal dalam PN kerana merupakan antara parti pengasasnya. Kedua-dua pendirian ini menimbulkan persoalan yang sah: adakah BERSATU mahu memperkukuh PN atau sedang menyediakan sebuah gabungan alternatif untuk menggantikannya?

6. BERSATU tidak boleh menuntut segala hak sebagai anggota PN, termasuk kedudukan dalam struktur gabungan dan ruang dalam rundingan kerusi, tetapi pada masa yang sama bertindak seolah-olah tidak lagi terikat dengan keputusan dan hala tuju bersama. Hak sebagai parti pengasas bukan lesen untuk bergerak dalam dua arah yang bertentangan. Sebuah parti tidak boleh meletakkan sebelah kaki dalam PN dan sebelah lagi dalam gabungan politik yang sedang dirancangnya sendiri.

7. Jika BERSATU masih mahu kekal dalam PN, parti itu mesti menyatakan komitmennya secara rasmi dan tanpa syarat yang mengelirukan. BERSATU perlu menjelaskan keputusannya bertanding menentang calon PN di Negeri Sembilan, menerangkan kedudukan sebenar cadangan pembentukan gabungan baharu serta memberikan jaminan bahawa tindakan sedemikian tidak akan berulang menjelang PRU16. Komitmen kepada gabungan mesti dibuktikan melalui tindakan, bukannya sekadar tuntutan terhadap hak keahlian.

8. Sebaliknya, jika BERSATU telah memilih untuk membentuk gabungan baharu dan bergerak menggunakan identiti politiknya sendiri, jalan yang lebih jujur dan bermaruah ialah meninggalkan PN secara tertib. Berpisah secara baik jauh lebih terhormat daripada mempertahankan keahlian secara teknikal sedangkan kepercayaan politik, disiplin bersama dan matlamat strategik sudah tidak lagi wujud. Politik matang menuntut keberanian untuk menerima akibat daripada pilihan yang dibuat.

9. BERSATU juga perlu bermuhasabah mengapa hubungannya dengan hampir semua rakan politik utamanya semakin terhakis. BERSATU pernah membentuk Kerajaan Persekutuan pada 2020 dengan Tan Sri Muhyiddin menjadi Perdana Menteri melalui sokongan PAS, UMNO serta parti-parti dari Sabah dan Sarawak. Setelah kerjasama dengan UMNO berakhir, PAS kekal sebagai rakan terpenting yang membantu BERSATU membina kekuatan PN. Apabila hubungan dengan PAS turut retak, BERSATU sebenarnya sedang kehilangan paksi utama yang selama ini menopang kedudukan politiknya.

10. Keputusan PRN Johor 2026 sepatutnya menjadi amaran tambahan. PN bertanding di 33 kerusi, termasuk 16 calon BERSATU dan 11 calon PAS, tetapi gagal memenangi satu kerusi pun. Kekalahan itu menunjukkan kelemahan PN yang memerlukan pembaikan menyeluruh, bukannya perpecahan yang lebih besar. Namun, selepas keputusan tersebut, BERSATU memilih untuk bergerak sendiri di Negeri Sembilan dan sekali lagi gagal memenangi sebarang kerusi. Dua keputusan berturut-turut itu memperlihatkan bahawa perpecahan dan kekeliruan strategi tidak menguntungkan BERSATU mahupun pembangkang. Sebaliknya, keadaan tersebut hanya memudahkan lawan politik.

11. Kembali kepada Pakatan Harapan juga bukan penyelesaian yang mudah. Sekiranya BERSATU kembali kepada PH tanpa penjelasan ideologi yang meyakinkan, langkah itu boleh dilihat sebagai bukti bahawa parti tersebut telah kehilangan landasan perjuangan dan hanya bergerak berdasarkan keperluan untuk terus bertahan. Hubungan semula dengan PH, khususnya DAP, juga berisiko menghakis baki sokongan Melayu yang selama ini menjadi asas politik BERSATU.

12. PN pula tidak boleh hanya menunggu BERSATU membuat keputusan. PN perlu menubuhkan sebuah Jawatankuasa Disiplin yang bebas, mengeluarkan surat tunjuk sebab dan memberikan tempoh munasabah kepada BERSATU untuk menjawab isu yang dibangkitkan. Antara perkara yang perlu dijelaskan ialah pertembungan dengan calon PN di Negeri Sembilan, penggunaan lambang sendiri, keputusan bertanding di luar penyelarasan calon PN serta cadangan membentuk gabungan politik baharu.

13. Setelah menilai fakta dan jawapan BERSATU, jawatankuasa tersebut boleh memperakukan tindakan berbentuk amaran, penggantungan atau penamatan keahlian kepada badan tertinggi PN, tertakluk kepada perlembagaan gabungan. Proses ini penting supaya sebarang keputusan tidak dilihat sebagai tindakan balas dendam politik atau percubaan mana-mana parti menguasai PN. Ketegasan mesti disertai keadilan, manakala keadilan tidak boleh dijadikan alasan untuk menangguhkan keputusan tanpa batas waktu.

14. Penyelesaian rasmi ini penting bukan semata-mata untuk menentukan nasib BERSATU, tetapi untuk memulihkan disiplin dan kredibiliti PN menjelang PRU16. Rundingan kerusi, penyelarasan jentera, pemilihan calon dan pembentukan strategi bersama tidak mungkin dilakukan dengan berkesan selagi status salah satu parti komponennya terus berada dalam keadaan separuh masuk dan separuh keluar. Pengundi juga berhak mengetahui siapakah yang benar-benar berada dalam PN dan siapakah yang sedang merancang haluan lain.

15. Sudah tiba masanya BERSATU memilih dan PN memutuskan. BERSATU berhak memperoleh proses yang adil, tetapi PN juga berhak menuntut kepastian, disiplin dan kesetiaan daripada setiap parti anggotanya. Politik yang matang bukan sekadar mempertahankan kedudukan berdasarkan peruntukan teknikal, tetapi berani bertanggungjawab terhadap tindakan sendiri. Tidak boleh ada dua haluan, dua kesetiaan dan dua nakhoda dalam sebuah bahtera yang sama.

Dr Armin Baniaz Pahamin 
27.08.2026

JANGAN JADIKAN ANNUAR MUSA TERTUDUH MELALUI PERSEPSI

JANGAN JADIKAN ANNUAR MUSA TERTUDUH MELALUI PERSEPSI

Oleh: Dr Armin Baniaz Pahamin

1. Sejak perkembangan terbaru kes berkaitan konsesi Menara Kuala Lumpur kembali mendapat perhatian, nama Tan Sri Annuar Musa sekali lagi dikaitkan dengan isu ini sehingga menimbulkan persepsi seolah-olah beliau merupakan individu yang sedang dibicarakan.

2. Hakikatnya, beliau bukan tertuduh dalam kes ini. Pertuduhan yang sedang berjalan melibatkan individu dan syarikat lain yang masih belum dibuktikan bersalah di mahkamah. Dalam isu dakwaan rasuah, fakta undang-undang mesti didahulukan berbanding persepsi politik.

3. Paparan wajah dan nama Ketua Penerangan Perikatan Nasional (PN) itu bersama angka RM7.5 juta berisiko membentuk persepsi bahawa beliau sendiri menerima wang tersebut, sedangkan itu bukan kedudukan pertuduhan yang sedang dibicarakan. Dalam politik, persepsi boleh dibentuk melalui tajuk dan imej, tetapi dalam undang-undang, seseorang mesti dinilai berdasarkan pertuduhan dan bukti.

4. Individu yang didakwa ialah Pengarah Hydroshoppe Sdn Bhd, Datuk Abdul Hamid Shaikh Abdul Razak Shaikh, manakala Hydroshoppe turut didakwa sebagai entiti syarikat. Pertuduhan menyatakan bahawa satu tawaran RM500,000 setahun selama 15 tahun, berjumlah RM7.5 juta, didakwa dibuat sebagai dorongan berkaitan proses konsesi Menara KL. Kedua-dua tertuduh telah mengaku tidak bersalah dan kes masih berjalan.

5. Penting untuk diperjelaskan bahawa Annuar Musa tidak didakwa menerima bayaran tersebut. Pertuduhan terhadap pihak lain menyebut tawaran berkenaan didakwa dibuat melalui pihak ketiga bagi manfaat beliau. Setakat ini, tiada keputusan mahkamah yang mendapati bahawa beliau meminta, bersetuju menerima atau menerima sebarang wang daripada tawaran tersebut.

6. Oleh itu, naratif bahawa beliau “menerima RM7.5 juta” tidak selari dengan pertuduhan sebenar. Jumlah tersebut merujuk kepada nilai keseluruhan tawaran yang didakwa, bukan wang yang terbukti diterima oleh Annuar Musa.

7. Dalam konteks undang-undang, dakwaan bahawa pihak lain cuba menawarkan sesuatu bagi manfaat seseorang tidak boleh secara automatik disamakan dengan penerimaan rasuah oleh orang yang dikatakan bakal menerima manfaat tersebut. Pengetahuan, permintaan, persetujuan dan penerimaan adalah persoalan fakta yang mesti dibuktikan melalui keterangan.

8. Dari sudut pentadbiran pula, konsesi Menara KL bukan ditentukan oleh seorang individu. Ia melibatkan proses kerajaan termasuk Kementerian Komunikasi, Unit Kerjasama Awam Swasta (UKAS) serta kelulusan di peringkat kerajaan yang lebih tinggi. Ini merupakan proses berlapis dan bukannya keputusan unilateral seorang menteri.

9. Sebagai Menteri Komunikasi ketika itu, Annuar Musa memang mempunyai peranan dalam proses penilaian dan cadangan. Namun, penglibatan pentadbiran tersebut tidak sama dengan mempunyai kuasa mutlak untuk menganugerahkan konsesi, apatah lagi dengan dakwaan menerima rasuah.

10. Beberapa syarikat dilaporkan telah dinilai dalam proses tersebut. Keputusan akhir pula melalui mekanisme kerajaan termasuk UKAS. Ini menunjukkan proses berkenaan tidak tertumpu kepada satu pihak sahaja dan tidak berada di bawah kuasa tunggal Menteri Komunikasi.

11. Sebagai perbandingan, proses RFP Menara KL pada 2024 menunjukkan UKAS membuka tender pada 5 Mac 2024 dan menutupnya pada 5 April 2024 sebelum keputusan diumumkan pada 29 Mei 2024 selepas penilaian lima pembida.

12. Sebaliknya, proses terdahulu selepas TM memutuskan tidak memperbaharui konsesi pada 2021 mengambil masa lebih panjang sebelum diselesaikan pada 2022. Perbandingan ini penting kerana tempoh sesuatu proses, sama ada cepat atau lambat, tidak dengan sendirinya membuktikan wujudnya layanan istimewa atau salah laku.

13. Perbicaraan kes ini dilaporkan akan melibatkan 29 saksi pendakwaan. Namun, jumlah saksi bukan ukuran kesalahan seseorang. Mahkamah akan menilai keterangan, dokumen serta keseluruhan bukti sebelum membuat keputusan.

14. Annuar Musa sendiri telah menyatakan bahawa beliau mungkin dipanggil sebagai saksi. Kedudukan ini perlu difahami dengan jelas: saksi bukan tertuduh. Jika dipanggil, seseorang saksi hadir untuk memberi keterangan dan membantu mahkamah mendapatkan gambaran sebenar, bukan kerana beliau telah didakwa melakukan kesalahan.

15. Berdasarkan pertuduhan yang ada, Annuar Musa tidak didakwa menerima RM7.5 juta, tidak didakwa meminta wang tersebut dan tidak berdepan apa-apa pertuduhan dalam kes ini. RM7.5 juta ialah nilai keseluruhan tawaran yang didakwa dibuat oleh pihak lain.

16. Sekiranya perbicaraan akhirnya menunjukkan bahawa beliau tidak menerima sebarang manfaat, tidak campur tangan secara tidak wajar dan proses kerajaan tetap berjalan mengikut saluran yang sah, maka fakta tersebut berpotensi menjadi penegasan terhadap integriti beliau ketika memegang jawatan, bukan sebaliknya.

17. Prinsip keadilan menuntut agar seseorang tidak dihukum melalui persepsi politik apabila beliau sendiri tidak didakwa dan belum ada dapatan mahkamah bahawa beliau menerima manfaat tersebut. Perbahasan terhadap beliau seharusnya berasaskan dasar, rekod dan fakta, bukannya andaian yang lahir daripada pertuduhan terhadap pihak lain.

18. Annuar Musa bukan tertuduh. Beliau tidak didakwa menerima RM7.5 juta dan tidak didakwa meminta wang tersebut. Yang didakwa ialah pihak lain atas suatu tawaran yang masih perlu dibuktikan di mahkamah. Jangan tukarkan pertuduhan terhadap orang lain menjadi sabitan politik terhadap Annuar Musa.

19. Biarlah mahkamah menentukan berdasarkan bukti. Dalam negara hukum, seseorang tidak boleh dijadikan pesalah hanya kerana gambarnya lebih laku daripada fakta kesnya.

Dr Armin Baniaz Pahamin


20.08.2026

JANGAN SEKADAR MANSUH AUKU, BEBASKAN JUGA CAMPUR TANGAN POLITIK DALAM UNIVERSITI

JANGAN SEKADAR MANSUH AKTA AUKU, BEBASKAN JUGA CAMPUR TANGAN POLITIK DALAM UNIVERSITI

Oleh: Dr Armin Baniaz Pahamin

1. Pengumuman Perdana Menteri Datuk Seri Anwar Ibrahim untuk memansuhkan sepenuhnya Akta Universiti dan Kolej Universiti 1971 (AUKU) perlu dinilai secara rasional dan bukan semata-mata mengikut garis politik. 

2. Saya tidak menolak usaha memberikan ruang demokrasi yang lebih luas kepada mahasiswa. Mahasiswa bukan kelompok yang harus ditakuti atau dikongkong daripada berfikir, bersuara dan berorganisasi. Namun, sebuah dasar yang melibatkan struktur asas pendidikan tinggi negara tidak boleh berhenti pada satu pengumuman politik. 

3. AUKU bukan sekadar mengawal kegiatan mahasiswa, tetapi turut menjadi sebahagian daripada kerangka perundangan penubuhan, pentadbiran dan tadbir urus universiti awam.

4. Persoalan yang perlu dijawab kerajaan ialah mengapa pemansuhan sebuah akta yang telah berusia lebih lima dekad diumumkan terlebih dahulu sedangkan kerangka selepas AUKU masih belum diperincikan kepada rakyat. 

5. Perdana Menteri mengumumkan bahawa cadangan pemansuhan itu akan dibawa ke Kabinet, manakala mahasiswa sendiri kini menuntut garis masa, proses perundangan dan kerangka pasca-AUKU yang jelas. 

6. Dasar pendidikan tinggi negara tidak seharusnya dibuat dengan pendekatan “umum dahulu, fikir kemudian.” Reformasi yang bertanggungjawab memerlukan kajian, konsultasi, pelan peralihan dan mekanisme tadbir urus yang diketahui sebelum sistem sedia ada dibongkar.

7. Lebih mengelirukan apabila Perdana Menteri memberi jaminan bahawa kerajaan tidak akan memperkenalkan undang-undang baharu yang menyekat atau menekan gerakan mahasiswa selepas AUKU dimansuhkan. 

8. Prinsip kebebasan mahasiswa itu wajar disokong. Tetapi kebebasan mahasiswa dan keperluan mempunyai kerangka undang-undang bagi mentadbir universiti adalah dua perkara berbeza. 

9. Universiti tetap memerlukan struktur kuasa, tatakelola kewangan, mekanisme akauntabiliti, disiplin yang adil serta pembahagian tanggungjawab yang jelas antara kerajaan, lembaga universiti, senat, pentadbiran, akademik dan mahasiswa.

10. Justeru, kerajaan perlu menjelaskan apakah bentuk sebenar tadbir urus universiti awam selepas AUKU dimansuhkan. AUKU bukan sekadar menyentuh kegiatan dan kebebasan mahasiswa, tetapi turut menyediakan sebahagian penting kerangka perundangan bagi pentadbiran universiti, termasuk struktur Lembaga Pengarah Universiti, kedudukan dan kuasa Senat, kepimpinan universiti serta hubungan kuasa antara universiti dengan kerajaan. Siapakah yang akan melantik Naib Canselor? 

11. Bagaimanakah pula Lembaga Pengarah Universiti akan dibentuk? Apakah kedudukan dan kuasa Senat? Sejauh manakah kuasa Menteri Pendidikan Tinggi terhadap universiti akan dikekalkan atau dikurangkan? Dan apakah mekanisme baharu yang akan memastikan autonomi universiti disertai akauntabiliti serta semak dan imbang yang berkesan? 

12. Persoalan-persoalan ini perlu dijawab sebelum kerajaan meminta rakyat menerima bahawa pemansuhan AUKU dengan sendirinya merupakan suatu reformasi menyeluruh.

13. Malah, suara mahasiswa sendiri menunjukkan bahawa mereka tidak mahu pemansuhan AUKU dianggap sebagai hadiah politik daripada mana-mana kerajaan. UMANY menyifatkannya sebagai hasil perjuangan panjang gerakan mahasiswa dan menuntut supaya mahasiswa, ahli akademik, kakitangan universiti serta masyarakat sivil diberikan penglibatan bermakna dalam menentukan sistem baharu. 

14. Sekretariat Mansuh AUKU turut meminta garis masa yang jelas dan kerangka pasca-AUKU. Kerajaan MADANI harus menghormati tuntutan ini. Kebebasan mahasiswa tidak sepatutnya menjadi 

sesuatu yang “diberikan” oleh seorang Perdana Menteri kerana apa yang diberikan oleh kerajaan hari ini boleh ditarik semula oleh kerajaan yang lain pada masa hadapan.

15. Sebab itu reformasi sebenar mestilah lebih besar daripada pemansuhan AUKU. Jika kerajaan benar-benar percaya kepada kebebasan akademik, maka bebaskan juga universiti daripada campur tangan politik kerajaan. Proses pelantikan Naib Canselor dan kepimpinan universiti perlu telus, berasaskan merit dan dilindungi daripada kepentingan politik. 

16. Ahli akademik perlu bebas menjalankan penyelidikan dan mengemukakan pandangan ilmiah tanpa takut terhadap tekanan pentadbiran atau politik. Mahasiswa pula perlu diberikan ruang berorganisasi dan berbahas secara matang selagi tidak melanggar undang-undang negara.

17. Pada masa yang sama, autonomi tidak bermaksud universiti boleh beroperasi tanpa akauntabiliti. Naib Canselor Universiti Malaysia Perlis sendiri mengingatkan bahawa autonomi mahasiswa perlu datang bersama checks and balances, dan kerangka selepas AUKU perlu memperincikan autonomi universiti, kebebasan akademik serta tadbir urus dengan jelas. 

18. Ini menunjukkan bahawa persoalan mengenai struktur selepas AUKU bukanlah serangan politik pembangkang terhadap kerajaan. Ia adalah persoalan dasar yang sah dan sedang dibangkitkan oleh masyarakat universiti sendiri.

19. Kerajaan seharusnya membentangkan Kertas Putih Reformasi Pendidikan Tinggi Pasca-AUKU sebelum pemansuhan dilaksanakan sepenuhnya. Kertas Putih itu hendaklah memperincikan model tadbir urus universiti, kebebasan akademik, hak mahasiswa, kaedah pelantikan kepimpinan universiti, autonomi kewangan, akauntabiliti terhadap dana awam dan mekanisme semak dan imbang. Ia juga perlu melalui konsultasi terbuka dengan mahasiswa, ahli akademik, pentadbir universiti, alumni, pakar perlembagaan dan masyarakat sivil sebelum dibawa ke Parlimen. 

20. Reformasi yang baik bukan sekadar berani meruntuhkan sistem lama, tetapi mampu menunjukkan dengan jelas sistem yang lebih baik untuk menggantikannya.

21. Saya juga mengingatkan kerajaan supaya tidak menjadikan pemansuhan AUKU sebagai satu lagi slogan Reformasi untuk mendapatkan tepukan politik. AUKU telah lama menjadi isu perjuangan mahasiswa dan janji politik pelbagai pihak. Kini apabila kerajaan mempunyai kuasa untuk melaksanakannya, ukurannya bukan lagi pada keberanian membuat pengumuman tetapi pada keberanian menyerahkan sebahagian kuasa kerajaan kepada institusi universiti. 

22. Jika Menteri masih mempunyai pengaruh besar terhadap kepimpinan universiti, jika ahli akademik masih takut bersuara dan jika mahasiswa masih boleh ditekan melalui mekanisme lain, maka pemansuhan AUKU hanya mengubah bentuk tanpa mengubah budaya.

23. Oleh itu, saya tidak mempertahankan AUKU semata-mata kerana kerajaan MADANI mahu memansuhkannya. Tetapi saya juga tidak akan memberikan cek kosong kepada kerajaan atas nama Reformasi. 

24. Kalau benar mahu memansuhkan AUKU, mansuhkan juga budaya campur tangan politik dalam universiti. Berikan kebebasan mahasiswa, lindungi kebebasan akademik dan bina autonomi universiti yang mempunyai semak dan imbang serta akauntabiliti yang kukuh. 

25. Persoalan sebenar bukan lagi sama ada AUKU perlu dimansuhkan. Persoalannya ialah: selepas AUKU dimansuhkan, adakah universiti kita benar-benar akan menjadi lebih bebas, atau hanya nama aktanya yang hilang sedangkan kuasa politik terhadap universiti kekal seperti dahulu?

Dr Armin Baniaz Pahamin

18.08.2026

BERSATU JANGAN TAKUT DENGAN BAYANG-BAYANG SENDIRI

BERSATU JANGAN TAKUT DENGAN BAYANG-BAYANG SENDIRI

Oleh: Dr Armin Baniaz Pahamin

1. Kebelakangan ini, pimpinan Parti Pribumi Bersatu Malaysia (BERSATU) begitu lantang mempersoalkan kedudukan mereka dalam Perikatan Nasional (PN) sehingga menimbulkan gambaran seolah-olah PN telah membuat keputusan untuk menyingkirkan mereka. Pada hakikatnya, soal keahlian BERSATU tidak pernah pun dibincangkan atau diputuskan dalam mana-mana mesyuarat penuh kepimpinan tertinggi PN. Secara formal, BERSATU masih merupakan anggota PN. Setakat ini, belum ada keputusan rasmi Majlis Tertinggi PN yang menamatkan keahliannya. 

2. BERSATU juga perlu bertanya mengapa hubungan mereka dengan rakan-rakan dalam PN sampai ke tahap sekarang. Dalam rundingan kerusi Johor, tidak timbul masalah besar mengenai penyertaan BERSATU. Mereka diperuntukkan 16 kerusi berbanding PAS 11 kerusi. Ruang yang cukup besar telah diberikan untuk membuktikan kekuatan parti. Tetapi akhirnya BERSATU tewas di kesemua 16 kerusi yang ditandingi dan 10 calon kehilangan deposit. Apabila keputusan rakyat sudah begitu jelas, muhasabah sepatutnya bermula daripada prestasi sendiri.

3. Begitu juga di Negeri Sembilan. BERSATU bukan diketepikan daripada awal. Mereka terlibat dalam rundingan kerusi dan wakil mereka turut berada di meja perundingan. Malah apabila BERSATU hadir dengan tiga wakil walaupun keputusan mesyuarat tertinggi PN menetapkan dua wakil bagi setiap parti, kesemua mereka tetap dibenarkan menyertai mesyuarat. Apabila dimaklumkan terdapat perbincangan politik antara PAS dan UMNO, wakil BERSATU sendiri meminta rundingan ditangguhkan bagi membolehkan mereka merujuk kepimpinan parti. Permintaan itu diterima.

4. Keadaan hanya berubah apabila timbul persoalan mengenai kesahihan korum Majlis Pimpinan Tertinggi BERSATU. Dan perkara ini perlu disebut dengan jelas: persoalan tersebut bukan dibangkitkan oleh PAS atau PN. Ia dibawa kepada ROS oleh Ahli-Ahli Parlimen BERSATU sendiri selepas beberapa pemecatan, penggantungan dan kekosongan dalam kepimpinan tertinggi parti. Maka sebelum menuduh pihak luar mempunyai agenda terhadap BERSATU, parti itu perlu bertanya mengapa pemimpinnya sendiri merasakan perkara tersebut perlu dirujuk kepada ROS.

5. Susulan persoalan itu, Setiausaha Agung PN, Datuk Seri Takiyuddin Hassan, menulis kepada Setiausaha Agung BERSATU, Datuk Seri Mohamed Azmin Ali, meminta penjelasan mengenai kedudukan tersebut. Ini suatu langkah pentadbiran yang munasabah. Apabila kesahihan badan tertinggi sesebuah parti sedang dipersoalkan, PN tentunya perlu mendapatkan kepastian sebelum meneruskan urusan rasmi yang melibatkan keputusan parti berkenaan. 

6. Namun sehingga tiba masa untuk mesyuarat rundingan berikutnya diadakan, penjelasan yang diminta itu masih belum diterima oleh PN.

7. Dalam keadaan itu, BERSATU tidak dipanggil ke mesyuarat rundingan kerusi berikutnya. Tetapi ia tidak harus disalahertikan sebagai bukti bahawa BERSATU telah dibuang daripada PN. Mesyuarat tersebut bukan mesyuarat untuk menentukan status keahlian BERSATU dan bukan keputusan rasmi untuk menyingkirkan mereka. BERSATU kemudiannya memilih jalannya sendiri dengan bertanding 24 kerusi di Negeri Sembilan menggunakan logo sendiri. Hasilnya, tidak satu pun kerusi berjaya dimenangi, malah 23 daripada 24 calonnya kehilangan deposit.

8. Kenyataan Tan Sri Abdul Hadi Awang bahawa BERSATU telah “gugur secara automatik” juga perlu dilihat dalam konteks politik dan moral, bukan sebagai keputusan rasmi PN. BERSATU sendiri beberapa kali menyatakan kemungkinan membentuk jajaran baharu dan kemudian memilih untuk bertanding secara berasingan, termasuk bertanding di kerusi yang turut melibatkan calon daripada PN atau rakan dalam kerjasama politik PN-BN. Jika sebuah parti bercakap tentang jajaran lain dan kemudian bertanding menentang rakan sendiri, adalah munasabah apabila komitmennya kepada gabungan mula dipersoalkan.

9. Sebab itu agak pelik apabila BERSATU kini membangkitkan soal kuasa veto Presiden PAS dan membawa pertikaian ini kepada ROS. Persoalannya mudah: veto terhadap keputusan yang mana? Setakat ini, tidak ada keputusan rasmi Majlis Tertinggi PN pun yang memecat BERSATU. Pandangan politik seorang Presiden parti tidak dengan sendirinya menjadi keputusan rasmi sebuah gabungan.

10. Muhasabah BERSATU sepatutnya bermula dengan beberapa soalan yang lebih penting. Mengapa Ahli Parlimennya sendiri mempersoalkan korum kepimpinan parti? Mengapa penjelasan yang diminta PN masih belum diterima ketika rundingan hendak diteruskan? Mengapa kesemua 16 kerusi yang ditandingi di Johor kalah? Mengapa 24 kerusi yang ditandingi di Negeri Sembilan juga gagal menghasilkan satu kemenangan? Dan mengapa hubungan dengan rakan-rakan politik semakin sukar? 

11. Jawapan kepada persoalan-persoalan ini lauh lebih penting daripada mencari siapa yang hendak dipersalahkan dan juga untuk melakar masa depan parti.

12. BERSATU juga perlu memahami bahawa menjadi anggota sesuatu gabungan dan menjadi parti yang relevan dalam gabungan itu adalah dua perkara berbeza. Keahlian mungkin ditentukan oleh perlembagaan dan prosedur, tetapi relevansi politik ditentukan oleh kekuatan di lapangan, keupayaan memenangi kerusi, keyakinan rakan-rakan dan sokongan pengundi. Inilah persoalan yang sepatutnya lebih membimbangkan BERSATU hari ini.

13. BERSATU perlu menerima bahawa politik tidak boleh dibina dengan sentiasa mencari musuh di luar apabila masalah di dalam rumah sendiri belum diselesaikan. Sebelum menuduh PN, PAS atau mana-mana pihak cuba meminggirkan BERSATU, lihat dahulu ke dalam cermin. Muhasabah kepimpinan, perbaiki organisasi, nilai kembali strategi dan dengarlah mesej yang telah disampaikan oleh pengundi. 

14. Jangan sampai BERSATU terlalu takut dengan bayang-bayang sendiri sehingga setiap persoalan yang lahir daripada masalah dalamannya dianggap sebagai konspirasi pihak luar. Keahlian dalam sesuatu gabungan mungkin boleh dipertahankan melalui perlembagaan dan prosedur, tetapi relevansi politik tidak boleh dituntut melalui surat, aduan atau kenyataan media. Ia mesti diperoleh melalui kepercayaan rakan, kekuatan organisasi dan, akhirnya, sokongan rakyat. 

15. Dalam politik, bukan siapa yang paling kuat membuat tuduhan yang menentukan relevansi sebuah parti, tetapi siapa yang masih mendapat kepercayaan rakyat.

Dr Armin Baniaz Pahamin

12.08.2026

KONTRAK THiJARI: DAP DAN PH PERLU MENJAWAB, BUKAN SEKADAR MENAFIKAN

KONTRAK THiJARI: DAP DAN PH PERLU MENJAWAB, BUKAN SEKADAR MENAFIKAN
Oleh: Dr Armin Baniaz Pahamin

1. Pendedahan mengenai kontrak bernilai kira-kira RM4.53 juta yang diberikan oleh Lembaga Tabung Haji kepada Cyber Village Sdn Bhd bagi pembangunan platform THiJARI pada penghujung tahun 2019 menimbulkan persoalan serius mengenai ketelusan proses perolehan sebuah institusi yang mengurus amanah simpanan lebih sembilan juta pendeposit.

2. Rakyat berhak mengetahui sama ada proses perolehan tersebut benar-benar telus dan mematuhi prinsip tadbir urus yang baik.

3. Cyber Village mempunyai hubungan sejarah dengan Tony Pua, yang merupakan salah seorang pengasas syarikat itu sebelum meninggalkannya pada tahun 2007. Oleh itu, adalah tidak tepat untuk mendakwa beliau masih memiliki syarikat tersebut atau menerima manfaat daripada kontrak THiJARI pada tahun 2019 tanpa bukti. 

4. Namun, kedudukan beliau sebagai Setiausaha Politik kepada Menteri Kewangan ketika kontrak itu diberikan boleh menimbulkan persepsi konflik kepentingan yang sewajarnya diperjelaskan demi mengekalkan keyakinan rakyat terhadap integriti proses tersebut.

5. Persoalan utama bukan sama ada Tony Pua masih mempunyai saham, tetapi sama ada proses perolehan tersebut benar-benar bebas daripada sebarang pengaruh atau campur tangan politik. Jika terdapat dakwaan bahawa beliau, pejabat Menteri Kewangan atau mana-mana tokoh politik PH mempunyai penglibatan secara langsung atau tidak langsung, dakwaan itu hendaklah disokong dengan bukti dan dijelaskan melalui pendedahan dokumen, bukannya penafian semata-mata.

6. DAP selama ini menampilkan dirinya sebagai parti yang memperjuangkan ketelusan, akauntabiliti dan tadbir urus yang baik. Oleh itu, rakyat berhak mengharapkan standard yang sama diterapkan apabila persoalan timbul melibatkan individu yang mempunyai hubungan dengan kepimpinannya.

7. Prinsip ini seharusnya terpakai kepada semua kerajaan dan semua parti politik. Apabila wang awam atau institusi yang memegang amanah rakyat terlibat, standard ketelusan tidak boleh berubah mengikut siapa yang memegang kuasa.

8. Tabung Haji dan kerajaan perlu mendedahkan kaedah perolehan yang digunakan, syarikat yang dipelawa, kriteria penilaian, markah teknikal dan kewangan, identiti jawatankuasa penilaian serta pihak yang memberikan kelulusan akhir. Hanya dengan ketelusan sedemikian keyakinan pendeposit dapat dipulihkan.

9. Kerajaan juga perlu menjelaskan mengapa Theta Edge Berhad, anak syarikat Tabung Haji yang beroperasi dalam bidang teknologi maklumat, tidak dipilih atau tidak diberikan peranan utama. 

10. Sekiranya terdapat kekangan dari segi kepakaran, kapasiti atau pensijilan keselamatan, penjelasan tersebut wajar didedahkan supaya rakyat memahami asas keputusan tersebut.

11. Penjelasan tersebut penting bagi memastikan keputusan itu benar-benar dibuat berdasarkan merit, keupayaan teknikal dan kepentingan terbaik Tabung Haji.

12. Pada masa yang sama, keselamatan data jutaan pendeposit Tabung Haji tidak boleh dipandang ringan. Rakyat berhak mengetahui bagaimana data mereka dilindungi, di mana ia disimpan, siapa yang mempunyai akses, dan apakah audit keselamatan bebas telah dijalankan bagi memastikan tiada risiko penyalahgunaan.

13. Isu ini tidak seharusnya dipolemikkan atas dasar kaum atau agama. Kepakaran teknologi tidak ditentukan oleh latar belakang pemilik syarikat. Namun sebagai institusi ekonomi umat Islam, Tabung Haji mempunyai tanggungjawab untuk membangunkan keupayaan teknologi tempatan selagi ia mampu memenuhi keperluan teknikal dan keselamatan.

14. Apa yang lebih membimbangkan ialah budaya pentadbiran yang meminta rakyat menerima sesuatu keputusan tanpa memberikan maklumat yang mencukupi. Ketelusan tidak boleh menjadi slogan ketika menjadi pembangkang tetapi diketepikan apabila memegang tampuk pemerintahan.

15. Jika benar tiada campur tangan politik, maka tiada sebab untuk dokumen berkaitan proses perolehan ini terus dirahsiakan. Sebaliknya, jika wujud sebarang komunikasi, arahan atau konflik kepentingan yang tidak diisytiharkan, perkara tersebut mesti disiasat secara bebas. 

16. Integriti bukan sekadar slogan politik. Integriti ialah kesediaan untuk membenarkan setiap keputusan diperiksa, dipersoalkan dan dipertanggungjawabkan kepada rakyat.

17. Dalam isu yang melibatkan amanah simpanan lebih sembilan juta pendeposit, ketelusan bukan lagi satu pilihan, tetapi satu kewajipan. Jika benar tiada apa yang hendak disembunyikan, maka pendedahan penuh adalah jawapan terbaik.

~ Dr Armin Baniaz Pahamin

07.06.2026

PRN JOHOR DAN NEGERI SEMBILAN: ADAKAH PENYATUAN MELAYU SEDANG MEMBUAHKAN HASIL?

PRN JOHOR DAN NEGERI SEMBILAN: ADAKAH PENYATUAN MELAYU SEDANG MEMBUAHKAN HASIL?

Oleh: Dr Armin Baniaz Pahamin

1. Keputusan Pilihan Raya Negeri Johor dan Negeri Sembilan mungkin akan dikenang sebagai detik yang menandakan bermulanya satu fasa baharu dalam politik Malaysia. Jika selama ini perpecahan dalam kalangan parti-parti Melayu dianggap lumrah, kedua-dua pilihan raya ini memberi petunjuk bahawa kerjasama politik yang lebih tersusun mungkin mula menghasilkan kesan yang nyata. Walaupun masih terlalu awal untuk membuat kesimpulan muktamad, corak yang muncul wajar diberikan perhatian menjelang Pilihan Raya Umum Ke-16.

2. Di Johor, kemenangan besar Barisan Nasional sememangnya dipengaruhi oleh pelbagai faktor termasuk prestasi pentadbiran negeri, kepimpinan, kekuatan jentera serta strategi pilihan raya. Namun, antara faktor yang wajar diberikan perhatian ialah disiplin penyokong Perikatan Nasional, khususnya PAS, yang akur kepada keputusan parti untuk memberikan sokongan kepada calon Barisan Nasional di kerusi-kerusi yang tidak ditandingi oleh PAS. Dalam sistem pilihan raya first-past-the-post, disiplin pengundi seperti ini mampu memberi kesan yang signifikan terhadap keputusan pilihan raya.

3. Walaupun tiada data rasmi yang dapat mengukur sejauh mana perpindahan undi tersebut berlaku, corak keputusan di Johor menunjukkan bahawa penyelarasan sokongan antara parti-parti Melayu berkemungkinan menjadi antara faktor yang menyumbang kepada kemenangan besar Barisan Nasional. Pada masa yang sama, ia memperlihatkan kekuatan organisasi PAS serta keupayaan parti itu menterjemahkan keputusan kepimpinan kepada tindakan yang tersusun di peringkat akar umbi.

4. Negeri Sembilan pula mengukuhkan lagi pemerhatian tersebut. Walaupun keputusan di negeri itu turut dipengaruhi oleh prestasi pentadbiran, calon dan isu-isu tempatan, corak kerjasama politik antara Barisan Nasional dan Perikatan Nasional di beberapa kawasan memperlihatkan bahawa usaha mengelakkan perpecahan undi Melayu semakin diterima sebagai satu pendekatan strategik. Jika Johor menjadi petunjuk awal, Negeri Sembilan menunjukkan bahawa pendekatan ini bukan lagi satu kes terpencil.

5. Pada pandangan saya, antara perkembangan politik yang paling menarik sejak beberapa bulan kebelakangan ini ialah usaha penyatuan orang Melayu yang digerakkan oleh Tun Dr. Mahathir Mohamad bersama pelbagai tokoh politik dan pertubuhan masyarakat. Walaupun mustahil untuk mengukur sejauh mana pengaruhnya secara statistik, perkembangan di Johor dan Negeri Sembilan memberi petunjuk bahawa mesej mengenai keperluan mengurangkan perpecahan politik Melayu mungkin mula mendapat perhatian dalam kalangan sebahagian pengundi dan pemimpin politik.

6. Sudah tentu keputusan pilihan raya tidak pernah ditentukan oleh satu faktor sahaja. Prestasi pentadbiran, kredibiliti calon, keadaan ekonomi, isu tempatan dan kekuatan jentera parti turut memainkan peranan yang besar. Namun begitu, corak yang muncul dalam kedua-dua pilihan raya ini memberi asas yang munasabah untuk meneliti sama ada kerjasama politik Melayu sedang memasuki satu fasa baharu yang berpotensi mengubah dinamik politik negara.

7. Pada hemat saya, pemenang terbesar daripada sudut keputusan pilihan raya ialah Barisan Nasional. Kejayaan memperoleh kemenangan yang besar di Johor dan prestasi memberangsangkan di Negeri Sembilan membuktikan bahawa gabungan tersebut masih mempunyai keupayaan untuk meraih keyakinan pengundi apabila menawarkan kepimpinan yang diyakini, pentadbiran yang stabil dan strategi pilihan raya yang berkesan. Hakikat ini diterjemahkan dengan jelas melalui keputusan rasmi pilihan raya.

8. Pemenang dari sudut strategik pula ialah kerjasama politik Melayu. Walaupun ia bukan sebuah parti politik dan kesannya masih terlalu awal untuk diukur secara muktamad, Johor dan Negeri Sembilan memberi petunjuk bahawa usaha mengurangkan pertembungan sesama parti-parti Melayu mula diterjemahkan dalam bentuk kerjasama yang lebih pragmatik. Sekiranya corak ini berterusan, ia berpotensi menjadi antara faktor penting yang membentuk landskap politik negara menjelang Pilihan Raya Umum Ke-16.

9. Dalam masa yang sama, PAS muncul sebagai pemenang dari sudut organisasi. Walaupun tidak bertanding di semua kerusi, parti itu memperlihatkan kekuatan jentera, disiplin penyokong dan keupayaan melaksanakan strategi yang diputuskan oleh kepimpinan. Dalam politik, kekuatan sesebuah parti bukan hanya diukur melalui jumlah kerusi yang dimenangi, tetapi juga melalui keupayaannya mempengaruhi keputusan di kerusi yang tidak ditandinginya.

10. Pihak yang paling rugi dalam pilihan raya ini bukan sekadar Pakatan Harapan sebagai sebuah gabungan politik. Yang lebih besar kerugiannya ialah politik yang bergantung kepada perpecahan undi Melayu. Sekiranya corak kerjasama yang mula kelihatan di Johor dapat diteruskan dan diperluaskan, strategi lama yang memanfaatkan pertandingan sesama parti Melayu mungkin semakin sukar untuk dipertahankan. 

11. Ini merupakan cabaran terbesar Pakatan Harapan kerana buat pertama kalinya mereka berdepan kemungkinan berlakunya penyatuan pengundi Melayu secara lebih tersusun.

12. Menjelang Pilihan Raya Umum Ke-16, semua parti politik perlu mengambil iktibar daripada keputusan ini. Rakyat semakin matang dalam membuat pilihan. Mereka bukan sahaja menilai prestasi dan kestabilan pentadbiran, malah semakin memahami nilai kerjasama strategik dalam menentukan hala tuju negara. 

13. Sekiranya corak yang mula kelihatan di Johor dan Negeri Sembilan benar-benar berkembang menjadi satu gelombang nasional, sejarah mungkin akan mencatat bahawa usaha penyatuan orang Melayu yang dipelopori oleh Tun Dr. Mahathir Mohamad bukan sekadar satu gagasan politik, tetapi titik tolak kepada penyusunan semula landskap politik Malaysia. Sama ada ia menjadi titik perubahan yang berkekalan atau sekadar fenomena sementara, hanya rakyat yang akan menentukan jawapannya melalui peti undi pada Pilihan Raya Umum Ke-16.

~Dr Armin Baniaz Pahamin

RAHSIA SUDAH DIBUKA, TETAPI ADAKAH KEADILAN AKAN DITEGAKKAN?

RAHSIA SUDAH DIBUKA, TETAPI ADAKAH KEADILAN AKAN DITEGAKKAN?

Oleh: Dr Armin Baniaz Pahamin

(English version at the bottom)

1. Kabinet akhirnya bersetuju mendedahkan Laporan RCI Tabung Haji. Hampir empat tahun selepas laporan itu disiapkan pada Julai 2022, rakyat kini boleh membaca dan menilainya. Ini satu perkembangan yang wajar disambut baik. Namun ia tidak sepatutnya menamatkan persoalan, sebaliknya ia baru sahaja membukanya.

2. Persoalan asal, mengapa laporan itu dirahsiakan sekian lama, kini telah dijawab oleh kerajaan sendiri: bagi mengelakkan kegusaran pendeposit dan melindungi kestabilan institusi. Alasan itu munasabah dan boleh diterima. Tetapi persoalan yang lebih penting kini muncul: adakah pendedahan ini bermakna keadilan sebenar akan menyusul, atau sekadar satu laporan yang kini boleh dibaca umum tanpa sebarang tindakan lanjut?

3. Persoalan hari ini bukan lagi mengapa laporan itu dirahsiakan. 

4. Persoalannya ialah apa yang dilakukan sepanjang tempoh kerahsiaan itu. Jika benar terdapat unsur salah laku, adakah siasatan telah berjalan? Adakah mana-mana individu telah dipanggil, dirujuk kepada SPRM atau Jabatan Peguam Negara? Atau adakah semuanya hanya bermula selepas laporan ini didedahkan kepada umum?

5.Masa pendedahan turut mengundang persoalan. Laporan yang siap sejak 2022 hanya didedahkan beberapa hari sebelum hari pengundian PRN Negeri Sembilan pada 1 Ogos. Sama ada kebetulan atau tidak, pemilihan masa seperti ini sudah tentu mengundang persoalan awam yang wajar dijelaskan. 

6. Tanpa mengira siapa yang mendapat kelebihan politik daripada keputusan ini, pemilihan masa sebegini sememangnya wajar dijelaskan kepada rakyat.

7. Menariknya, sepanjang tempoh laporan itu masih dirahsiakan, Tabung Haji sendiri mendedahkan bahawa 75 peratus daripada cadangan RCI telahpun dilaksanakan, dan kadar pengagihan keuntungan 2025 mencecah 3.5 peratus, iaitu kadar tertinggi dalam tempoh lapan tahun. Ini menunjukkan satu hakikat yang menarik. Pembaikan tadbir urus tidak memerlukan pendedahan awam untuk berlaku. 

8. Sekiranya pemulihan institusi boleh berjalan dengan baik sepanjang tempoh itu, timbul persoalan sama ada kerahsiaan selama ini benar-benar diperlukan, atau sekadar dianggap pilihan yang lebih mudah.

9. Timbalan Perdana Menteri turut menyeru supaya laporan ini tidak dipolitikkan, terutamanya menjelang PRN Negeri Sembilan. Seruan itu ada asasnya. Tetapi seruan sebegitu, yang dibuat oleh seorang ahli politik kanan sehari sebelum pilihan raya, dengan sendirinya turut membawa implikasi politik yang tidak boleh diabaikan.

10. Kerajaan turut mengumumkan bahawa agensi penguatkuasaan akan menjalankan siasatan penuh terhadap sebarang pelanggaran undang-undang yang dikenal pasti dalam laporan. Ini adalah ujian sebenar. Pengumuman siasatan mudah dibuat; yang lebih sukar ialah memastikan ia benar-benar membawa kepada rujukan, pendakwaan atau tindakan tatatertib yang telus bukan sekadar memenuhi kitaran berita sebelum akhirnya dilupakan.

11. Rakyat tidak menuntut semua orang didakwa. Rakyat hanya mahu setiap penemuan disiasat sehingga ada keputusan yang boleh dipertanggungjawabkan.

12. Sekiranya laporan itu siap pada 2022, apakah tindakan yang telah diambil sepanjang hampir empat tahun lalu? Berapa banyak siasatan dibuka, berapa banyak individu dipanggil memberi keterangan, dan berapa banyak kertas siasatan dirujuk kepada pihak pendakwaan?

13. Kenyataan Tabung Haji bahawa institusi itu "telah melangkah ke hadapan" turut perlu ditangani dengan berhati-hati. Pemulihan institusi adalah satu perkara; akauntabiliti individu yang membuat keputusan silap atau menyalahgunakan kuasa adalah perkara lain. Institusi boleh pulih tanpa sesiapa dipertanggungjawabkan, dan itulah senario yang perlu dielakkan.

14. Perkara yang perlu diperhatikan dalam bulan-bulan akan datang ialah sama ada siasatan penguatkuasaan ini bebas daripada kalendar politik, mempunyai tempoh masa yang jelas, dan menghasilkan keputusan konkrit sama ada pendakwaan, tindakan tatatertib, atau penjelasan rasmi mengapa tiada tindakan diambil terhadap penemuan tertentu.

15. Pendedahan laporan RCI adalah permulaan, bukan penamat. Ujian sebenar bukan pada hari laporan itu didedahkan, tetapi pada apa yang berlaku selepas itu sama ada ia membawa kepada keadilan yang tuntas, atau sekadar menjadi bahan bacaan awam yang kekal tanpa kesudahan.

16. Rakyat tidak sekadar mahu mengetahui apa yang berlaku. Rakyat mahu mengetahui siapa yang bertanggungjawab, apakah tindakan yang telah diambil, dan sama ada undang-undang benar-benar terpakai kepada semua tanpa mengira kedudukan. 

17. Selagi persoalan itu belum dijawab, laporan RCI ini belum benar-benar mencapai tujuannya. Itulah ukuran sebenar keadilan.

~Dr Armin Baniaz Pahamin

31.07.2026

ENGLISH

THE SECRETS HAVE BEEN REVEALED, BUT WILL JUSTICE FOLLOW?

By Dr Armin Baniaz Pahamin

1. The Cabinet has finally agreed to make public the Royal Commission of Inquiry (RCI) Report on Tabung Haji. Nearly four years after the report was completed in July 2022, Malaysians can finally read and assess its findings. This is a welcome development. However, it should not mark the end of the conversation. If anything, it marks the beginning.

2. The original question, why the report was kept confidential for so long, has now been answered by the government itself: to prevent panic among depositors and safeguard the stability of the institution. That explanation is reasonable and deserves consideration. Yet a far more important question now arises: does the publication of the report mean that justice will finally be served, or has it simply become another public document without meaningful follow-up?

3. Today, the real question is no longer why the report was kept secret.

4. The real question is what happened during those four years of secrecy. If there were credible indications of wrongdoing, were investigations already underway? Were any individuals questioned or referred to the Malaysian Anti-Corruption Commission (MACC) or the Attorney General's Chambers? Or did the investigative process only begin after the report was finally made public?

5. The timing of the report's release also raises legitimate questions. Although the report was completed in 2022, it was only made public just days before polling day for the Negeri Sembilan state election on 1 August. Whether this was coincidental or deliberate, such timing inevitably invites public scrutiny and deserves a clear explanation.

6. Regardless of who stands to gain politically from this decision, the choice of timing should be transparently explained to the public.

7. Interestingly, while the report remained under wraps, Tabung Haji itself announced that 75 per cent of the RCI's recommendations had already been implemented. It also reported a 3.5 per cent dividend for 2025, its highest distribution in eight years. This highlights an important reality: meaningful governance reforms can take place even without the public release of an inquiry report.

8. If the institution was able to recover successfully throughout that period, it is reasonable to ask whether prolonged secrecy was truly necessary, or whether it was simply viewed as the easier option.

9. The Deputy Prime Minister has urged all parties not to politicise the report, particularly in the lead-up to the Negeri Sembilan election. That appeal has merit. However, when such a call is made by a senior political leader on the eve of an election, it inevitably carries political implications of its own.

10. The government has also announced that enforcement agencies will conduct a full investigation into any possible legal breaches identified in the report. This is the real test. Announcing investigations is easy. The greater challenge is ensuring that they lead to genuine referrals, prosecutions or disciplinary action where warranted, rather than becoming another headline that fades from public attention.

11. Malaysians are not demanding that everyone be prosecuted. They simply want every finding to be properly investigated until there is a clear and accountable outcome.

12. If the report was completed in 2022, what actions have been taken over the past four years? How many investigations were opened? How many individuals were called to provide statements? How many investigation papers were referred to the prosecution authorities? These are legitimate questions that deserve equally legitimate answers.

13. Tabung Haji has stated that the institution has "moved forward." That may well be true. However, institutional recovery is one thing; individual accountability is another. An institution can recover financially while those responsible for poor decisions or abuses of power are never held accountable. That is precisely the outcome that must be avoided.

14. In the months ahead, the public should pay close attention to whether these investigations remain free from political influence, proceed within a reasonable timeframe, and ultimately produce tangible outcomes, whether in the form of prosecutions, disciplinary action, or transparent explanations where no further action is warranted.

15. The publication of the RCI report is a beginning, not an end. The real test lies not in the day the report was released, but in what happens afterwards. Will it lead to meaningful justice, or will it become yet another report that is read, discussed and eventually forgotten?

16. Malaysians do not merely want to know what happened. They want to know who was responsible, what action has been taken, and whether the rule of law truly applies equally to everyone, regardless of position or influence.

17. Until those questions are answered, the RCI report will not have fully achieved its purpose. That is the true measure of justice.

~ Dr Armin Baniaz Pahamin

31 July 2026