SIAPA PERTAHANKAN WILAYAH MALAYSIA? Kedaulatan Negara Diukur Melalui Rekod, Bukan Ucapan

“Kita selalu dengar slogan tentang patriotisme, kedaulatan dan kepentingan negara. Tetapi jarang kita lihat rekod sebenar sejak merdeka, di bawah pentadbiran siapa Malaysia memperkukuh wilayah, di bawah siapa pertikaian ditutup, dan bagaimana keputusan-keputusan itu memberi kesan hingga hari ini.”

Artikel ini bukan tentang parti. Ini tentang sejarah tindakan negara.

Baca sendiri dan nilai berdasarkan rekod, bukan emosi.

1. Dalam politik, ramai bercakap tentang ekonomi, subsidi dan pilihan raya, tetapi jarang rakyat diajak melihat ukuran paling asas sesebuah kerajaan: siapa benar-benar mempertahankan wilayah Malaysia apabila ia dicabar, dipertikaikan atau berada dalam kedudukan strategik.

2. Kedaulatan bukan slogan. Ia diukur melalui tindakan pentadbiran, kehadiran negara, keputusan diplomatik dan keberanian membawa kes ke mahkamah antarabangsa.

3. Apabila semua kes wilayah Malaysia sejak merdeka disusun dalam satu garis sejarah dari Spratly hingga Sipadan, dari Pedra Branca hingga Limbang, dari Tanjong Pagar hingga sempadan Indonesia,  satu perkara menjadi jelas: setiap era Perdana Menteri meninggalkan rekod berbeza tentang bagaimana kepentingan wilayah negara diuruskan.

4. Dalam dekad 1980-an hingga awal 2000-an, Malaysia mengambil pendekatan paling tegas dari sudut pentadbiran wilayah apabila negara bukan sekadar membuat tuntutan di atas peta tetapi membina kehadiran fizikal di Laut China Selatan.

5. Dalam tempoh pentadbiran Tun Dr Mahathir Mohamad, Malaysia menduduki dan membangunkan Terumbu Swallow Reef sebagai Pulau Layang-Layang lengkap dengan landasan udara, kemudahan keselamatan dan pentadbiran negara.

6. Langkah ini memenuhi prinsip undang-undang antarabangsa mengenai pentadbiran efektif kerana negara hadir secara nyata, bukan sekadar menuntut secara diplomatik.

7. Dalam tempoh sama, Malaysia mengekalkan kehadiran di beberapa ciri lain di sektor selatan Spratly berhampiran Sabah. 

8. Dari sudut geopolitik, tindakan ini menukar tuntutan teori kepada kawalan praktikal, sesuatu yang amat penting dalam mana-mana pertikaian wilayah maritim.

9. Pendekatan berasaskan undang-undang antarabangsa turut mencapai kemuncak dalam kes Pulau Sipadan dan Ligitan apabila Malaysia dan Indonesia bersetuju membawa pertikaian tersebut ke Mahkamah Dunia.

10. Prosiding bermula dalam tempoh Mahathir sebagai Perdana Menteri dan pada tahun 2002 mahkamah memutuskan kedua-dua pulau itu milik Malaysia berdasarkan bukti pentadbiran efektif yang diwarisi daripada British North Borneo dan diteruskan selepas merdeka.

11. Ini merupakan satu-satunya kes dalam sejarah moden Malaysia di mana kedaulatan wilayah disahkan melalui penghakiman antarabangsa yang mengikat, menjadikan rekod pentadbiran negara sebagai faktor penentu kemenangan.

12. Dalam tempoh yang sama juga, Malaysia bersetuju membawa pertikaian Pedra Branca dengan Singapura ke Mahkamah Keadilan Antarabangsa melalui perjanjian khas yang dimuktamadkan pada 2003, masih dalam era Mahathir.

13. Ramai yang tidak menyedari bahawa Tun Dr Mahathirlah yang sebenarnya memuktamadkan keputusan strategik untuk membawa pertikaian Pedra Branca (Pulau Batu Puteh) ke Mahkamah Keadilan Antarabangsa selepas rundingan panjang antara Malaysia dan Singapura sejak penghujung 1990-an. 

14. Pendek kata, Tun Dr Mahathir ialah Perdana Menteri yang memulakan langkah litigasi antarabangsa bagi menuntut Pulau Batu Puteh daripada Singapura melalui Mahkamah Dunia.

15. Langkah membawa kes ke mahkamah merupakan usaha mendapatkan penyelesaian muktamad terhadap pertikaian yang telah lama buntu melalui rundingan biasa. 

16. Walau bagaimanapun, apabila penghakiman diumumkan pada 2008 di bawah pentadbiran Tun Abdullah Ahmad Badawi, mahkamah memutuskan Pedra Branca milik Singapura manakala Middle Rocks milik Malaysia.

17. Mahkamah menegaskan bahawa walaupun Johor mempunyai asas tuntutan asal, bukti pentadbiran berterusan sepanjang abad ke-20 lebih jelas dijalankan dari Singapura.

18. Kekalahan tersebut bukan berpunca daripada kegagalan satu pentadbiran moden tertentu, tetapi daripada rekod sejarah pentadbiran negara yang lemah sejak zaman kolonial.

19. Namun, secara kronologi, keputusan membawa kes ke mahkamah bermula dalam era Mahathir, manakala penerimaan keputusan berlaku dalam era Abdullah.

20. Walaupun Pulau Batu Puteh tidak dimenangi, prosiding yang dimulakan dalam era Tun Dr Mahathir tetap memastikan Malaysia pulang dari Mahkamah Dunia dengan Middle Rocks diiktiraf secara sah sebagai wilayah negara. 

21. Ini merupakan satu kejayaan di bawah inisiatif Tun Dr Mahathir. Dari sudut undang-undang antarabangsa, ini merupakan hasil yang memberi satu pengesahan kedaulatan yang signifikan kepada Malaysia.

22. Era Tun Abdullah Ahmad Badawi pula menyaksikan penyelesaian sempadan Malaysia dan Brunei pada 2009 yang menamatkan semua pertikaian tertunggak termasuk isu berkaitan Limbang serta kawasan minyak dan gas luar pesisir.

23. Walaupun Limbang kekal dalam Sarawak, penyelesaian tersebut menutup ruang leverage Malaysia dan membuka jalan kepada mekanisme kerjasama pembangunan sumber minyak dan gas di kawasan maritim yang sebelum itu bertindih tuntutan. 

24. Sebelum penyelesaian itu, Malaysia masih mempunyai ruang untuk menuntut penguasaan eksklusif. Terpulang pada pandangan masing-masing, dari sudut strategik ia boleh dilihat sebagai satu kerugian kepada negara.

25. Perubahan pendekatan terhadap simbol kehadiran negara menjadi lebih jelas dalam era Datuk Seri Najib Razak melalui perjanjian Points of Agreement 2010 dengan Singapura yang menyusun semula tanah Keretapi Tanah Melayu di Tanjong Pagar. 

26. Tanah tersebut merupakan hak yang diwarisi daripada perjanjian kolonial dan kekal selepas pemisahan Singapura, menjadikannya aset fizikal unik berkaitan operasi institusi Malaysia di pusat bandar republik itu. 

27. Melalui perjanjian tersebut, Malaysia bersetuju memindahkan operasi keretapi dan menukar tanah itu kepada pembangunan bersama dengan pegangan komersial sebagai balasan. 

28. Dari sudut ekonomi, kerajaan berhujah pulangan pembangunan lebih tinggi. 

29. Namun dari sudut kedaulatan, keputusan itu menamatkan pemilikan langsung Malaysia ke atas aset strategik di pusat bandar Singapura dan mengalihkan hak operasi negara kepada kepentingan pelaburan hartanah.

30. Pada masa itu, operasi kereta api secara prinsip masih boleh diteruskan sekiranya kedua-dua negara memilih mengekalkan susunan asal, sekali gus membolehkan Malaysia terus mengekalkan pegangan strategik di lokasi paling bernilai republik tersebut.

31. Hubungan sempadan Malaysia dengan Indonesia pula menunjukkan dimensi berbeza dalam pengurusan wilayah negara.

32. Sepanjang beberapa dekad, termasuk era Mahathir, Abdullah dan Najib, kebanyakan pertikaian sempadan darat di Kalimantan serta sempadan laut diselesaikan melalui rundingan teknikal, jawatankuasa bersama dan proses delimitasi berasaskan peta kolonial.

33. Kes Sipadan–Ligitan merupakan pertikaian terbesar antara Malaysia dan Indonesia dan akhirnya diselesaikan melalui keputusan Mahkamah Dunia yang memihak kepada Malaysia pada tahun 2002, sekali gus dimuktamadkan dibawah pentadbiran Tun Dr Mahathir Mohamad sebagai Perdana Menteri.

34. Selepas itu, isu-isu sempadan lain terus diurus secara teknikal tanpa perubahan dramatik terhadap kawalan wilayah fizikal, menunjukkan pendekatan dominan ialah kestabilan jangka panjang.

35. Apabila semua episod ini dilihat sebagai satu garis masa sejak merdeka, persoalan sebenar bukan lagi siapa paling lantang bercakap tentang patriotisme, tetapi siapa pada masa tertentu mengambil tindakan pentadbiran yang benar-benar mengubah kedudukan wilayah Malaysia di lapangan atau di sisi undang-undang antarabangsa.

36. Sejarah menunjukkan bahawa mempertahankan wilayah memerlukan tiga perkara serentak: kehadiran fizikal negara, rekod pentadbiran berterusan, dan keberanian membawa pertikaian ke forum antarabangsa apabila perlu.

37. Tanpa ketiga-tiga unsur ini, tuntutan wilayah mudah berubah menjadi sekadar kenyataan politik tanpa implikasi praktikal.

38. Atas sebab inilah laporan mengenai sehingga 5,207 hektar kawasan di sempadan Sabah–Kalimantan menimbulkan kebimbangan awam. 

39. Walaupun kerajaan menegaskan bahawa pemuktamadan tersebut hanyalah proses teknikal berasaskan peta kolonial dan perjanjian lama, persepsi rakyat bukan semata-mata soal istilah teknikal tetapi soal implikasi kedaulatan dan kedudukan strategik jangka panjang.

40. Dalam geopolitik sempadan, setiap hektar bukan sekadar angka di atas peta, tetapi melibatkan kawalan pentadbiran, akses sumber, keselamatan sempadan dan hak penguatkuasaan negara.

41. Oleh itu, penjelasan yang telus kepada rakyat menjadi amat penting supaya tidak timbul persepsi bahawa kepentingan strategik negara terjejas tanpa penelitian awam yang mencukupi.

42. Dalam dunia moden, negara jarang kehilangan wilayah melalui penyerahan rasmi seperti zaman kolonial.

43. Sebaliknya, perubahan kedudukan wilayah berlaku melalui keputusan mahkamah, penyelesaian diplomatik komprehensif atau penyusunan semula kepentingan strategik kepada pulangan ekonomi.

44. Sebab itu, persoalan siapa yang mempertahankan wilayah Malaysia bukan sekadar soal sejarah, tetapi soal falsafah pentadbiran negara dari satu era ke era lain: sama ada melihat kedaulatan sebagai aset strategik yang mesti diperkukuh melalui kehadiran dan litigasi, atau sebagai isu yang boleh diselesaikan melalui kompromi diplomatik dan rasional pembangunan.

45. Sejarah wilayah Malaysia sudah tertulis dalam keputusan mahkamah, perjanjian antarabangsa dan rekod pentadbiran negara.

46. Yang tinggal hanyalah keberanian untuk membaca sejarah itu secara jujur dan menilai sendiri di bawah pentadbiran siapa tuntutan negara diperkuat, di bawah siapa pertikaian ditutup, dan di bawah siapa simbol kehadiran negara berubah bentuk. 

47. Dalam soal wilayah, sejarah tidak menilai ucapan, sejarah menilai tindakan. Ucapan boleh berubah, kerajaan boleh bertukar, tetapi rekod tindakan pentadbiran akan kekal menjadi saksi sejarah.

Salam hormat,

Dr Armin Baniaz Pahamin

Selamat Menyambut Tahun Baru Cina 2026

Sempena Tahun Baharu Cina, kita diingatkan akan nilai yang membina masyarakat yang kuat. Nilai kerja keras, tanggungjawab, pendidikan dan saling menghormati menjadi asas kepada masa depan bersama kita. Walaupun tahun mendatang membawa cabaran, sejarah membuktikan bahawa dengan disiplin, perpaduan dan ketabahan, kemakmuran akan menyusul.

天道酬勤

Usaha yang tekun membawa ganjaran.

Semoga tahun baharu ini membawa kesihatan kepada ibu bapa dan warga emas, kejayaan kepada generasi muda, kestabilan dalam perniagaan dan kehidupan, serta keamanan dalam setiap rumah.

Kepada semua rakan dan sahabat yang meraikan, saya mengucapkan Selamat Tahun Baharu Cina. Gong Xi Fa Cai.

愿国家安定，人民兴旺。

Semoga negara stabil dan rakyat makmur.

Salam hormat,

Dr Armin Baniaz Pahamin 

ISU BABI BELUM SELESAI WALAUPUN SULTAN SELANGOR SUDAH BERTITAH

1. Apabila Sultan sudah bertitah, polemik sepatutnya tamat. Tetapi di Selangor, polemik masih berterusan. 

2. Dalam sistem Raja Berperlembagaan Malaysia, apabila Sultan menyatakan pendirian jelas mengenai arah dasar pentadbiran negeri, kerajaan wajib menghormati dan melaksanakan titah tersebut melalui mekanisme pentadbiran dan undang-undang yang sah. 

3. Yang boleh dibincangkan hanyalah cara pelaksanaan, tempoh peralihan dan pengurusan kesan ekonomi, tetapi bukan lagi prinsip arah dasar itu sendiri.

4. Namun selepas titah tersebut, masih muncul kenyataan politik dan tekanan awam yang cuba membuka semula ruang perbahasan seolah-olah keputusan asas masih boleh dirunding. 

5. Ini bukan lagi semata-mata isu penternakan. Ini isu kefahaman terhadap struktur Raja Berperlembagaan dan disiplin pentadbiran negeri.

6. Antara kenyataan yang mencetuskan polemik ialah apabila Menteri Perumahan dan Kerajaan Tempatan, Nga Kor Ming, menyatakan kerajaan negeri perlu berbincang semula dengan Sultan dan mengemukakan pelan.

7. Kenyataan sebegini memberi gambaran seolah-olah titah Sultan masih boleh dirunding dari segi dasar. Kenyataan seperti ini boleh ditafsirkan sebagai tidak menghormati kedudukan institusi Raja.

8. Dalam negara Raja Berperlembagaan, pendekatan ini berbahaya. 

9. Rundingan boleh berlaku mengenai mekanisme pelaksanaan, tempoh peralihan atau pampasan, tetapi bukan mengenai prinsip arah yang sudah dititahkan.

10. Selain itu, tokoh politik seperti Ronnie Liu dan beberapa suara politik lain turut menimbulkan naratif bahawa penutupan menyeluruh menjejaskan hak komuniti bukan Islam serta kebebasan ekonomi. 

11. Hujah ini cuba meletakkan isu ini sebagai konflik hak minoriti atau hak perniagaan. Tafsiran sedemikian tersasar daripada kerangka undang-undang sebenar. 

12. Semua aktiviti ekonomi tertakluk kepada lesen, zon guna tanah, kawalan kesihatan awam, peraturan alam sekitar serta keputusan dasar kerajaan negeri. 

13. Lesen perniagaan bukan hak kekal; ia adalah kebenaran bersyarat yang sentiasa tertakluk kepada perubahan dasar demi kepentingan awam.

14. Hujah yang sama juga dikemukakan oleh seorang pengamal media sosial Facebook, Ng Wei Teik, yang mendakwa pengharaman penternakan babi di mana-mana wilayah Malaysia memerlukan pindaan Perkara 8(2) Perlembagaan Persekutuan. 

15. Dakwaan ini tidak tepat dan berpotensi mengelirukan masyarakat. Perkara 8 melindungi warganegara daripada diskriminasi terhadap individu, bukannya memberi hak mutlak kepada mana-mana pihak untuk menjalankan sesuatu perniagaan tanpa kawalan kerajaan.

16. Dalam doktrin perlembagaan Malaysia, kesamarataan membenarkan pengkelasan munasabah selagi terdapat kaitan rasional dengan kepentingan awam seperti kesihatan, alam sekitar atau perancangan guna tanah. Oleh itu, sekatan terhadap sesuatu industri atas alasan dasar negeri bukanlah pencabulan Perkara 8.

17. Tambahan pula, di bawah struktur federalisme Malaysia, hal tanah, pertanian dan kerajaan tempatan berada dalam bidang kuasa negeri. 

18. Ini bermakna kerajaan negeri mempunyai kuasa perlembagaan untuk menentukan dasar guna tanah, mengawal aktiviti pertanian dan menetapkan syarat pelesenan. 

19. Pelaksanaan dasar sebegini bukan diskriminasi, tetapi fungsi asas pentadbiran negeri dalam melindungi kepentingan awam.

20. Malah kenyataan dari beberapa pimpinan parti seperti MCA yang menekankan keperluan modernisasi, pematuhan teknikal atau penyelesaian berfasa juga pada asasnya menolak pendekatan penghentian menyeluruh secara prinsip. 

21. Sekali lagi perlu ditegaskan bahawa dalam struktur pentadbiran negeri, lesen perniagaan adalah kebenaran bersyarat yang boleh diubah, tidak diperbaharui atau ditarik balik apabila dasar negeri berubah demi kepentingan awam.

22. Tekanan juga datang daripada pemain industri dan penternak yang berhujah bahawa pelaburan besar telah dibuat dan penutupan akan menyebabkan kerugian atau muflis. 

23. Dari sudut kemanusiaan, kebimbangan ini boleh difahami. Tetapi dari sudut undang-undang pentadbiran, setiap pelabur mengetahui bahawa lesen negeri sentiasa tertakluk kepada perubahan dasar. 

24. Risiko perubahan dasar bukan pelanggaran undang-undang; ia sebahagian daripada risiko perniagaan.

25. Apa yang lebih membimbangkan ialah cubaan membingkaikan titah Sultan sebagai konflik kaum atau konflik agama. Naratif ini bukan sahaja tidak tepat, malah berpotensi merosakkan kefahaman rakyat terhadap struktur kenegaraan.

26. Yang perlu difahami oleh semua ahli politik, aktivis dan pengulas media sosial ialah Malaysia bukan negara republik liberal. 

27. Malaysia ialah negara Raja Berperlembagaan. Dalam sistem republik, hampir semua perkara menjadi medan pertikaian politik terbuka. 

28. Dalam sistem kita, terdapat institusi yang kedudukannya melangkaui pertikaian partisan. Titah Sultan tidak boleh dilayan sebagai kenyataan politik biasa yang boleh ditawar-menawar melalui tekanan lobi atau sentimen awam.

29. Kerajaan negeri kini berdepan ujian sebenar. Jika pelaksanaan dilengah-lengahkan kerana tekanan politik, jika dasar cuba dilembutkan kerana lobi industri, atau jika prinsip cuba dinegosiasikan semula, mesej yang dihantar kepada rakyat amat jelas bahawa tekanan politik boleh mengatasi struktur kenegaraan. 

30. Itu preseden yang sangat berbahaya.

31. Hakikatnya mudah. Selepas titah Sultan, perdebatan tentang prinsip arah dasar sepatutnya dianggap selesai dari sudut kenegaraan. Yang tinggal hanyalah soal bagaimana pelaksanaan dibuat secara teratur, berperingkat jika perlu, dan dengan pengurusan peralihan yang adil.

32. Dalam negara yang berpegang kepada kedaulatan undang-undang dan Raja Berperlembagaan, menghormati titah Sultan bukan sekadar pilihan politik. Ia adalah kewajipan kenegaraan.

33. Institusi Raja bukan sekadar simbol sejarah. Ia adalah tiang kestabilan negara.

Salam Hormat

Dr Armin Baniaz Pahamin

ISU PULAU KECIL, DULU TUDUH TUN DR MAHATHIR PENGKHIANAT. ISU RIBUAN HEKTAR, RAKYAT MAHU PENJELASAN PENUH

“Pulau kecil dulu cukup untuk PM label Tun Dr Mahathir pengkhianat. Hari ini angka 5,207 hektar muncul di sempadan negara. Rakyat cuma mahu tahu apa sebenarnya berlaku.”

1. Rakyat Malaysia berhak mendapat penjelasan penuh dan telus berhubung laporan bahawa sehingga 5,207 hektar kawasan di sempadan Sabah–Kalimantan terlibat dalam proses pemuktamadan sempadan antara Malaysia dan Indonesia.

2. Kerajaan Madani telah membentangkan peta serta memberikan penjelasan di Parlimen bahawa kawasan tersebut merupakan kawasan OBP (Outstanding Boundary Problem) yang belum pernah dimuktamadkan sebagai wilayah mana-mana negara, dan bahawa penentuan sempadan dibuat berasaskan perjanjian lama.

3. Penjelasan teknikal ini perlu diambil maklum.

4. Namun, dalam isu kedaulatan negara, penjelasan teknikal sahaja tidak mencukupi untuk menutup persoalan awam.

5. Persoalan utama rakyat bukan sekadar soal istilah delimitasi atau jajaran sempadan, tetapi soal implikasi sebenar terhadap wilayah negara, sejarah kawalan kawasan, serta kesan praktikal kepada kepentingan Malaysia.

6. Perdana Menteri sendiri pernah menuduh seorang negarawan yang dihormati dunia, Tun Dr Mahathir Mohamad, sebagai pengkhianat berhubung isu Pulau Batu Putih.

7. Hakikatnya, dalam kes Pulau Batu Putih dahulu, keputusan Mahkamah Keadilan Antarabangsa juga banyak bergantung kepada dokumen sejarah dan tafsiran pentadbiran yang kompleks. 

8. Namun isu tersebut tetap menjadi pertikaian besar negara kerana ia menyentuh prinsip kedaulatan.

9. Begitu juga dalam isu ini.

10. Walaupun kerajaan menyatakan kawasan tersebut tidak pernah disahkan sebagai milik Malaysia, rakyat tetap berhak mengetahui dengan jelas:

i. Adakah kawasan ±5986 hektar itu sebelum ini pernah berada di bawah kawalan pentadbiran Malaysia secara de facto, walaupun belum dimuktamadkan secara undang-undang? Ini kritikal kerana sovereignty vs control tak sama dan kebanyakan konflik sempadan dunia bermula dari sini.

ii. Adakah mana-mana komuniti Malaysia, ladang, operasi keselamatan, atau penggunaan tanah Malaysia pernah wujud dalam kawasan tersebut sebelum pemuktamadan? kalau ya, implikasinya besar!

iii. Apakah koordinat penuh bagi setiap titik pilar baru yang dipersetujui dalam jajaran B2700–B3100? ini standard dalam semua boundary treaties dunia.

iv. Adakah jajaran baru ini sepenuhnya selari dengan tafsiran literal Perjanjian 1915, atau melibatkan kompromi teknikal hasil survei moden? ini soalan pakar sebenar.

v. Kenapa jajaran lama 1977/78 yang melibatkan 96 pilar dibatalkan; adakah ia didapati tersasar dari tafsiran treaty asal? ini penting kerana pilar sempadan biasanya dianggap bukti fizikal kuat.

vi. Adakah terdapat segmen lain di sempadan Malaysia–Indonesia yang masih berstatus OBP dan berpotensi menghasilkan pelarasan kawasan pada masa hadapan?

vii. Bolehkah kerajaan mengesahkan secara rasmi bahawa tiada wilayah yang pernah diiktiraf sebagai milik Malaysia sebelum ini telah dipindahkan kepada negara lain dalam pemuktamadan ini?

11. Dalam isu kedaulatan, persepsi kelemahan boleh menjadi sama berbahayanya dengan kelemahan sebenar.

12. Soalan rakyat bukan fitnah. Soalan rakyat adalah tanggungjawab patriotik dalam negara demokrasi matang.

13. Malaysia adalah negara berdaulat yang mesti berunding berasaskan fakta, undang-undang antarabangsa, dan kepentingan rakyat di kawasan sempadan khususnya di Sabah.

14. Selagi penjelasan ini tidak dihuraikan secara jelas, mudah difahami dan menyeluruh kepada rakyat, isu ini akan terus menimbulkan persoalan tentang bagaimana negara mengurus dan mempertahankan sempadannya.

15. Kedaulatan bukan isu teknikal. Kedaulatan adalah maruah negara. Dan maruah negara mesti dijelaskan dengan kebenaran yang lengkap.

16. Jika benar sehingga 5,207 hektar tanah Malaysia dilepaskan tanpa penjelasan telus kepada rakyat, itu bukan sekadar kegagalan pentadbiran. Itu pengkhianatan terhadap kedaulatan negara.

Salam hormat,

Dr Armin Baniaz Pahamin

TUBUH RCI SIASAT KETUA PESURUHJAYA SPRM

1. Pendedahan terbaharu oleh Bloomberg yang mengaitkan dakwaan salah guna kuasa penguatkuasaan, amalan ugutan dalam kes-kes korporat, serta persoalan konflik kepentingan yang didakwa menjalar sehingga ke peringkat tertinggi Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM), bukan isu remeh dan bukan isu yang boleh dipadamkan dengan kenyataan defensif atau pujian politik. 

2. Ia menyentuh secara langsung asas keyakinan awam terhadap institusi yang sepatutnya menjadi benteng utama dalam memerangi rasuah dan penyalahgunaan kuasa.

3. Dalam konteks ini, kenyataan Perdana Menteri yang memilih untuk tidak mengambil tindakan, malah mempertahankan dan memuji Tan Sri Azam Baki, menimbulkan kebimbangan serius terhadap komitmen kerajaan kepada prinsip akauntabiliti institusi.

4. Dalam keadaan keyakinan rakyat semakin terhakis, tiada langkah konkrit diumumkan untuk mengaktifkan mekanisme semak dan imbang atau menubuhkan siasatan bebas yang benar-benar diyakini.

5. Rakyat berhak bertanya: mengapa cepat mempertahankan, tetapi lambat menyiasat?

6. Apabila persoalan integriti melibatkan ketua institusi penguatkuasaan tertinggi tidak dirujuk kepada semakan bebas, mesej yang sampai kepada rakyat dan komuniti pelabur ialah wujudnya persepsi perlindungan kuasa, bukan ketegasan tadbir urus.

7. Kritikan ini bukan serangan peribadi. Ia adalah tuntutan prinsip bahawa integriti institusi tidak boleh disandarkan kepada keyakinan politik semata-mata, tetapi mesti ditegakkan melalui proses yang telus, bebas dan berwibawa.

8. Lebih membimbangkan ialah hakikat bahawa isu yang membabitkan Tan Sri Azam Baki bukan muncul sekali, tetapi berulang dalam bentuk yang menimbulkan pola persoalan awam.

9. Kontroversi mula memuncak pada tahun 2021 apabila laporan kewartawanan tempatan membangkitkan isu pemilikan saham bernilai tinggi dalam syarikat tersenarai, yang mencetuskan persoalan tentang pematuhan kepada peraturan pemilikan saham bagi pegawai awam kanan.

10. Polemik itu berlanjutan hingga 2022 dengan penjelasan berkaitan akaun dagangan saham, diiringi bantahan masyarakat sivil serta perdebatan nasional mengenai standard etika seorang Ketua Pesuruhjaya SPRM.

11. Walaupun episod tersebut dianggap selesai dari sudut pentadbiran, ia tidak pernah diselesaikan melalui mekanisme semakan bebas yang menyeluruh, menyebabkan persepsi konflik kepentingan kekal berlarutan.

12. Bloomberg turut memperincikan bahawa Tan Sri Azam Baki kekal memegang jawatan merentasi beberapa pentadbiran Perdana Menteri serta menerima lanjutan perkhidmatan beberapa kali, sekali gus menambah dimensi persepsi bahawa kedudukan tersebut semakin kebal daripada akauntabiliti.

13. Kemuncaknya pada Februari 2026, laporan media antarabangsa itu membangkitkan satu lagi isu berkaitan pemilikan 17.7 juta saham dalam Velocity Capital Partners pada suatu ketika, dengan nilai anggaran yang sekali lagi mencetuskan perdebatan tentang pematuhan kepada garis panduan penjawat awam dan keperluan pengisytiharan harta secara telus. 

14. SPRM menegaskan bahawa pengisytiharan dibuat melalui saluran rasmi. Namun persoalan integriti tidak hanya berkisar pada pematuhan teknikal, tetapi juga pada persepsi konflik kepentingan yang melekat pada jawatan tersebut.

15. Pada masa yang sama, laporan penyiasatan tersebut mengemukakan dakwaan lebih luas mengenai kemungkinan penyalahgunaan proses siasatan dalam pertikaian korporat. Laporan itu mendakwa dan memberi gambaran bahawa kuasa penyiasatan, tangkapan, reman dan tekanan pendakwaan dimanipulasi dalam pertikaian korporat melibatkan pihak tertentu. 

16. Jika dakwaan ini benar, ia amat serius dan menggugat asas kedaulatan undang-undang. Jika tidak benar, ia tetap menuntut penjelasan bebas untuk memulihkan reputasi institusi.

17. Di sinilah persoalan asas timbul: siapakah yang mengawasi pengawas?

18. Negara tidak boleh bergantung semata-mata kepada penafian dalaman atau penjelasan pentadbiran apabila kredibiliti institusi penguatkuasaan dipersoalkan di peringkat nasional dan antarabangsa.

19. Malaysia memerlukan satu mekanisme yang benar-benar bebas, menyeluruh dan mempunyai autoriti undang-undang serta moral untuk menentukan fakta secara objektif.

20. Oleh itu, sebuah Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI) wajar ditubuhkan dengan terma rujukan yang luas bagi meneliti secara forensik isu pemilikan saham, pematuhan peraturan penjawat awam, proses pengisytiharan harta, kemungkinan konflik kepentingan, serta dakwaan salah guna kuasa penguatkuasaan yang dibangkitkan.

21. Dalam keadaan dakwaan melibatkan individu berprofil tinggi dan kepimpinan tertinggi institusi, mekanisme seperti Jawatankuasa Pilihan (Select Committee) Parlimen tidak lagi memadai. 

22. Select Committee bersifat akauntabiliti politik dan bergantung kepada dinamika majoriti Parlimen, tanpa kuasa kuasi-kehakiman untuk mengambil keterangan di bawah sumpah secara menyeluruh.

23. Sebaliknya, RCI mempunyai asas perundangan yang lebih kukuh, kuasa memanggil saksi secara paksa, mengambil keterangan bersumpah serta meneliti dokumen secara forensik. 

24. Hanya mekanisme yang mempunyai kebebasan struktur dan autoriti undang-undang seperti ini mampu memulihkan keyakinan rakyat dan komuniti antarabangsa.

25. Penubuhan RCI bukan bermaksud menghukum terlebih dahulu. Ia adalah jalan untuk memulihkan maruah SPRM dan keyakinan rakyat. Jika tiada salah laku, RCI akan membersihkan nama semua pihak secara tuntas. Jika terdapat pelanggaran, tindakan sewajarnya boleh diambil berasaskan fakta.

26. RCI juga memberi ruang yang adil kepada Tan Sri Azam Baki sendiri untuk membersihkan namanya melalui proses yang bebas dan berautoriti, sekaligus mengakhiri polemik yang berpanjangan.

27. Bagi menjamin kredibiliti siasatan dan mengelakkan sebarang persepsi pengaruh terhadap proses penguatkuasaan, Tan Sri Azam Baki wajar direhatkan sementara daripada tugas sepanjang tempoh siasatan dijalankan. Langkah ini bukan penghukuman awal, tetapi amalan tadbir urus yang baik dalam mana-mana institusi yang berdepan dakwaan serius terhadap kepimpinan tertinggi.

28. Inilah satu-satunya jalan untuk menamatkan kitaran kontroversi berulang yang melemahkan keyakinan rakyat serta menjejaskan reputasi Malaysia sebagai negara yang menjunjung kedaulatan undang-undang.

29. RCI perlu ditubuhkan segera, bukan untuk memenuhi sentimen politik, tetapi untuk memastikan integriti institusi terpelihara dan kepercayaan awam dipulihkan.

Salam Hormat,
Dr Armin Baniaz Pahamin