TAMBANG SABAH-SARAWAK: KAPAL TERBANG BUKAN KEMEWAHAN, IA KEPERLUAN RAKYAT

TAMBANG SABAH-SARAWAK: KAPAL TERBANG BUKAN KEMEWAHAN, IA KEPERLUAN RAKYAT

Oleh: Dr Armin Baniaz Pahamin

 1.⁠ ⁠Kenaikan mendadak harga tiket penerbangan antara Semenanjung dengan Sabah dan Sarawak sejak kebelakangan ini tidak boleh lagi dilihat sebagai isu komersial semata-mata. Bagi sebahagian besar rakyat Sabah dan Sarawak yang bekerja, belajar atau mempunyai keluarga di Semenanjung, perjalanan udara bukan satu kemewahan. Ia adalah keperluan asas untuk menghubungkan mereka dengan keluarga, pekerjaan, pendidikan dan urusan kehidupan seharian.

 2.⁠ ⁠⁠Justeru, gesaan Datuk Mohd Kurniawan Naim Moktar, Ahli Parlimen Kinabatangan supaya kerajaan mempertimbangkan penetapan harga siling tiket penerbangan yang tidak terhad kepada musim perayaan wajar diberikan perhatian serius. Apabila tiket sehala boleh melonjak sehingga RM1,000 atau lebih pada waktu tertentu, persoalannya bukan lagi sama ada pengguna patut membeli lebih awal, tetapi sama ada rakyat masih mempunyai akses yang munasabah kepada pengangkutan antara wilayah dalam negara sendiri. Rekod Parlimen sendiri sebelum ini mengakui bahawa tanpa subsidi, tambang Kuala Lumpur ke Kota Kinabalu, Sandakan dan Tawau pada musim puncak boleh mencecah RM1,000 atau lebih.

 3.⁠ ⁠Kerajaan sebenarnya telah mengiktiraf masalah ini apabila memperkenalkan subsidi tambang penerbangan musim perayaan. Pada tahun 2026, tambang asas maksimum RM499 ditetapkan bagi penerbangan ekonomi sehala dari Semenanjung ke Sabah, Sarawak dan Labuan untuk empat hari sebelum beberapa perayaan utama, manakala kerajaan menanggung perbezaan harga melebihi kadar tersebut. Langkah ini baik, tetapi persoalan yang perlu dijawab ialah mengapa perlindungan sedemikian hanya diperlukan ketika musim perayaan?

 4.⁠ ⁠Kecemasan tidak mengenal musim perayaan. Perlindungan tambang tidak sepatutnya hanya wujud empat hari sebelum sesuatu perayaan. Ibu atau bapa yang sakit, kematian ahli keluarga, urusan hospital, pendaftaran universiti, pertukaran pekerjaan dan pelbagai keperluan keluarga boleh berlaku pada bila-bila masa. Seorang rakyat Sabah atau Sarawak tidak sepatutnya terpaksa memilih antara membeli tiket penerbangan yang terlalu mahal atau tidak dapat pulang menemui keluarga ketika diperlukan.

 5.⁠ ⁠Pada masa yang sama, saya tidak berpandangan bahawa penyelesaiannya semudah menetapkan satu harga siling tetap sepanjang tahun. Kawalan harga yang terlalu tegar tanpa mengambil kira kapasiti penerbangan, kos operasi dan permintaan boleh membawa kesan sampingan termasuk pengurangan penerbangan atau kekurangan tempat duduk. Sebab itu kerajaan perlu membangunkan satu mekanisme yang lebih menyeluruh, bukan sekadar mengawal harga di hujung rantaian.

 6.⁠ ⁠Gerakan Ekonomi Malaysia (GEM) mencadangkan supaya kerajaan memperkenalkan Dasar Tambang Udara Mampu Milik Sabah-Sarawak melalui mekanisme harga maksimum yang fleksibel dan dinamik mengikut laluan, jarak serta tahap permintaan. Perlu ada satu had yang jelas supaya harga tidak melonjak secara keterlaluan. Dengan teknologi dan data masa nyata yang ada hari ini, kerajaan sepatutnya mampu memantau harga purata, faktor muatan, jumlah tempat duduk dan perubahan tambang bagi laluan utama setiap hari.

 7.⁠ ⁠Kedua, mekanisme tambang asas maksimum RM499 yang dilaksanakan bagi musim perayaan wajar diperluaskan secara bersasar kepada kategori perjalanan penting. Antaranya kecemasan keluarga, rawatan perubatan, kematian ahli keluarga, pelajar, warga emas dan golongan berpendapatan rendah. Kerajaan tidak semestinya perlu mensubsidi semua penumpang sepanjang tahun, tetapi rakyat yang benar-benar memerlukan perlindungan tidak boleh dibiarkan terdedah kepada harga tiket yang terlalu tinggi.

 8.⁠ ⁠Ketiga, kerajaan perlu melihat masalah kapasiti secara lebih serius. Harga tiket lazimnya meningkat apabila permintaan bertambah tetapi jumlah tempat duduk kekal terhad. Oleh itu, Kementerian Pengangkutan dan pihak berkuasa penerbangan perlu mempunyai satu mekanisme yang membolehkan kapasiti tambahan diwujudkan dengan segera apabila permintaan bagi sesuatu laluan mencapai tahap tertentu. Subsidi tanpa penambahan kapasiti hanya menyelesaikan sebahagian daripada masalah.

 9.⁠ ⁠Keempat, kerajaan wajar mempertimbangkan satu bentuk Public Service Obligation atau kewajipan perkhidmatan awam bagi laluan strategik antara Semenanjung, Sabah dan Sarawak. Ini bukan bermaksud kerajaan mengambil alih syarikat penerbangan atau menentukan semua tambang, tetapi mewujudkan kewajipan minimum bagi laluan strategik. Dalam model seperti ini, kerajaan boleh memberikan insentif atau subsidi kapasiti kepada syarikat penerbangan sebagai pertukaran kepada komitmen menyediakan bilangan minimum tempat duduk pada julat harga yang munasabah. Pendekatan sedemikian lebih tersusun daripada hanya campur tangan apabila harga sudah melonjak.

10.⁠ ⁠Kita juga perlu mengakui realiti geografi Malaysia. Rakyat yang tinggal di Johor, Perak, Pahang atau Kedah mempunyai beberapa pilihan untuk bergerak antara negeri, sama ada melalui kereta, bas, kereta api atau penerbangan. Tetapi bagi rakyat Sabah dan Sarawak yang perlu ke Semenanjung, kapal terbang pada praktiknya merupakan satu-satunya pilihan yang benar-benar munasabah dari segi masa. Maka tidak adil untuk menganggap penerbangan antara Sabah, Sarawak dan Semenanjung sama seperti perjalanan udara komersial biasa.

11.⁠ ⁠Isu ini akhirnya adalah soal keadilan dalam sebuah Persekutuan. Jika kita benar-benar mahu merapatkan jurang antara Semenanjung, Sabah dan Sarawak, hubungan fizikal antara wilayah juga mesti berada dalam kemampuan rakyat. Integrasi nasional bukan hanya dibina melalui slogan, pembangunan atau peruntukan kewangan. Ia juga dibina apabila seorang anak Sabah yang bekerja di Kuala Lumpur mampu pulang menemui ibunya tanpa perlu membayar harga tiket yang membebankan.

12.⁠ ⁠Kerajaan perlu bertindak sekarang dengan satu dasar jangka panjang yang menggabungkan harga maksimum yang munasabah, subsidi bersasar, penambahan kapasiti dan kewajipan perkhidmatan awam bagi laluan strategik. Bagi rakyat Sabah dan Sarawak, kapal terbang bukan kemewahan. Ia adalah pengangkutan awam antara wilayah. Selagi tidak ada alternatif lain yang setara, kerajaan mempunyai tanggungjawab memastikan rakyat Sabah dan Sarawak tidak dikenakan harga yang tidak munasabah hanya untuk bergerak antara wilayah dalam negara mereka sendiri.

Dr Armin Baniaz Pahamin

Presiden, Gerakan Ekonomi Malaysia

2 September 2026

MELAKA: JANGAN KORBANKAN PUTRAJAYA KERANA PEREBUTAN KERUSI

MELAKA: JANGAN KORBANKAN PUTRAJAYA KERANA PEREBUTAN KERUSI

Oleh: Dr Armin Baniaz Pahamin

1. Pilihan Raya Negeri Melaka akan menjadi ujian sama ada kerjasama antara Barisan Nasional (BN) dengan Perikatan Nasional (PN) benar-benar dibina atas matlamat politik yang lebih besar atau hanya bertahan apabila tidak menyentuh kepentingan kerusi masing-masing. Selepas perkembangan di Johor dan Negeri Sembilan, rakyat kini mahu melihat sama ada kedua-dua gabungan mampu menterjemahkan semangat kerjasama kepada satu persefahaman yang tersusun, adil dan berdaya tahan.

2. BN mempunyai alasan untuk berasa yakin. Melaka merupakan negeri yang mempunyai akar organisasi UMNO yang kuat, manakala kemenangan besar BN dalam pilihan raya terdahulu memberikannya kedudukan sebagai kuasa dominan. Namun, kekuatan masa lalu tidak boleh dijadikan alasan untuk menutup ruang rundingan. Corak pengundian telah berubah, sentimen rakyat sentiasa bergerak dan pertandingan tiga penjuru boleh menghasilkan keputusan yang tidak dijangka.

3. PN pula tidak harus memasuki rundingan dengan tuntutan pembahagian kerusi secara sama rata tanpa mengambil kira realiti kekuatan setempat. Keadilan dalam rundingan bukan bermaksud setiap pihak mesti menerima jumlah kerusi yang sama. Keadilan bermaksud setiap parti diberikan ruang yang munasabah berdasarkan kekuatan jentera, rekod sokongan, kesesuaian calon dan kebarangkalian untuk menang.

4. Antara formula yang boleh dipertimbangkan ialah pembahagian 20 kerusi kepada BN dan lapan kepada PN, atau 21 kerusi kepada BN dan tujuh kepada PN, berdasarkan kebolehmenangan. Namun, angka tersebut tidak harus menjadi keputusan awal yang kaku. Pembahagian muktamad mesti ditentukan melalui data pilihan raya terkini, kekuatan jentera, penerimaan calon dan potensi kemenangan di setiap kawasan.

5. PN pula perlu terlebih dahulu memuktamadkan pihak yang diberikan mandat untuk mewakilinya dalam rundingan serta parti-parti komponennya yang akan terlibat dalam pilihan raya. Langkah ini penting supaya pembahagian kerusi tidak dibayangi oleh ketidakpastian dalaman gabungan.

6. Sebagai timbal balik, sekiranya PN bersedia berkompromi di Melaka, kesediaan tersebut perlu dihormati oleh BN di negeri-negeri yang PAS dan PN mempunyai kedudukan lebih kukuh. Prinsip yang sama hendaklah digunakan: pembahagian kerusi perlu mencerminkan kekuatan sebenar setiap pihak mengikut realiti setempat, bukannya berasaskan satu formula seragam bagi semua negeri.

7. UMNO dan BN mempunyai dua pilihan yang jelas. Pilihan pertama ialah bertanding secara bersendirian untuk membuktikan bahawa mereka masih mampu menguasai Melaka tanpa bantuan PN. Pilihan kedua ialah menerima bahawa kemenangan di sebuah negeri hanyalah sebahagian daripada perjalanan lebih besar menuju PRU16. Pilihan pertama mungkin memberikan kepuasan kepada parti, tetapi pilihan kedua berpotensi membina jajaran yang mampu mengubah kerajaan di peringkat Persekutuan.

8. PN juga perlu memilih antara mengukur kekuatan sendiri dengan membina kemenangan bersama. Bertanding lebih banyak kerusi mungkin memperlihatkan keberanian, tetapi keberanian politik bukan dinilai melalui jumlah calon yang diletakkan. Ia dinilai melalui kemampuan menukar sokongan kepada kemenangan, membentuk kerajaan dan melaksanakan dasar. Tidak ada manfaatnya bertanding di banyak kawasan jika perpecahan undi akhirnya memberikan kemenangan kepada pihak lawan.

9. Jika rundingan BN–PN gagal, pertandingan tiga penjuru hampir pasti berlaku di banyak kawasan. Dalam keadaan itu, undi Melayu akan berpecah, sumber jentera akan digunakan untuk menyerang sesama sendiri dan perhatian akan beralih daripada isu rakyat, prestasi pentadbiran serta hala tuju negeri kepada pertelingkahan antara parti yang sepatutnya mempunyai banyak persamaan. Pertandingan tiga penjuru juga boleh membuka ruang kepada PH atau mana-mana pihak lawan memperoleh kemenangan di kerusi marginal yang mungkin tidak dicapai dalam pertandingan satu lawan satu.

10. Kerjasama pula tidak boleh berhenti pada pembahagian kerusi. BN dan PN perlu menyepakati dasar utama kerajaan negeri, kerangka kepimpinan dan pembentukan kerajaan negeri, penyelarasan kempen, mekanisme penyelesaian pertikaian serta komitmen selepas pilihan raya. Pengundi tidak mahu melihat satu pakatan yang hanya bersatu sebelum pengundian tetapi mula berebut jawatan selepas kemenangan. Mereka mahukan sebuah kerajaan yang stabil, berkesan dan memahami keperluan rakyat Melaka.

11. Pilihan Raya Negeri Melaka bukan sekadar menentukan penguasaan terhadap 28 kerusi Dewan Undangan Negeri, tetapi juga menjadi penentu hala tuju hubungan BN–PN menjelang PRU16. Kerjasama pragmatik yang berasaskan kekuatan sebenar setiap parti, pembahagian kerusi yang adil, prinsip timbal balik dan komitmen terhadap pembentukan kerajaan yang stabil akan membuktikan bahawa kedua-dua gabungan mampu mengetepikan persaingan dalaman demi matlamat yang lebih besar.

12. Sebaliknya, kegagalan mencapai persefahaman berisiko mencetuskan pertandingan tiga penjuru, memecahkan undi dan membuka ruang kemenangan kepada lawan politik. Justeru, Melaka bukan sekadar medan perebutan kuasa negeri, tetapi ujian terhadap keupayaan BN dan PN menterjemahkan kesepakatan politik kepada kemenangan pilihan raya serta kesediaan kedua-duanya membentuk jajaran politik yang mampu menawarkan sebuah kerajaan alternatif yang berwibawa di peringkat Persekutuan pada PRU16.

Dr Armin Baniaz Pahamin

1 September 2026