JANGAN SWASTAKAN PERKUBURAN ISLAM

JANGAN SWASTAKAN PERKUBURAN ISLAM

Oleh: Dr. Armin Baniaz Pahamin

Perkuburan Islam bukan sekadar sebuah kemudahan awam. Ia adalah amanah agama, institusi umat dan tanggungjawab negara yang menyentuh maruah setiap Muslim sehingga ke akhir hayatnya.

Tiada siapa mahu melihat urusan terakhir seorang Muslim dipengaruhi oleh pertimbangan keuntungan komersial.

Laporan mengenai pelaksanaan projek pembangunan tapak perkuburan awam melalui kaedah Kerjasama Awam Swasta (PPP) telah menimbulkan kebimbangan dalam kalangan masyarakat. Lebih membimbangkan, sehingga hari ini rakyat masih tidak mengetahui secara jelas terma perjanjian tersebut, tempoh konsesi, model kewangan, skop tanggungjawab syarikat swasta serta jaminan bahawa kepentingan umat Islam akan terus dipelihara.

Sehubungan itu, umat Islam dan seluruh rakyat yang prihatin sewajarnya mengambil pendirian seperti berikut:

1. Menolak sebarang bentuk penswastaan yang memberikan kawalan atau hak eksklusif kepada mana-mana pihak swasta dalam pengurusan perkuburan Islam.

Perkuburan Islam hendaklah kekal sebagai tanggungjawab kerajaan dan institusi berkaitan. Ia bukan suatu perkhidmatan yang wajar didorong oleh keuntungan komersial atau kepentingan perniagaan.

2. Menuntut ketelusan penuh terhadap perjanjian PPP.

Kerajaan perlu mendedahkan keseluruhan terma utama perjanjian termasuk tempoh konsesi, skop tanggungjawab, model kewangan, pembahagian risiko dan mekanisme pemantauan. Sekiranya tiada apa yang hendak disembunyikan, tiada alasan untuk perjanjian ini terus dirahsiakan daripada rakyat.

3. Menjamin bahawa hak milik tanah perkuburan kekal milik kerajaan atau institusi yang berkenaan.

Rakyat berhak mengetahui status pemilikan tanah tersebut serta jaminan bahawa ia tidak akan dipindahkan kepada mana-mana pihak swasta.

4. Menjamin bahawa segala urusan syariah kekal di bawah bidang kuasa pihak berkuasa agama Islam.

Sebarang penglibatan sektor swasta tidak boleh menyentuh aspek hukum syarak, pengurusan jenazah atau pentadbiran agama.

5. Menolak sebarang bentuk monopoli dalam pengurusan perkuburan Islam.

Perkhidmatan yang melibatkan kepentingan agama dan masyarakat tidak seharusnya dikuasai oleh mana-mana syarikat secara eksklusif tanpa semak dan imbang.

6. Memastikan kos pengkebumian kekal mampu ditanggung oleh rakyat.

Tiada keluarga yang sedang berdepan saat kehilangan insan tersayang seharusnya dibebankan dengan kenaikan kos akibat model komersial atau pulangan kepada pemegang konsesi.

7. Menggesa supaya satu Jawatankuasa Pemantauan Bebas diwujudkan.

Jawatankuasa ini hendaklah melibatkan wakil kerajaan, pihak berkuasa agama, profesional, badan bukan kerajaan dan wakil masyarakat bagi memastikan ketelusan pelaksanaan projek.

8. Memelihara kesucian dan maruah institusi perkuburan Islam.

Perkuburan Islam mempunyai nilai kesucian yang tinggi dalam agama. Ia bukan sekadar projek pembangunan atau pengurusan aset, tetapi menyentuh maruah umat, amanah agama dan penghormatan terakhir kepada setiap Muslim. Oleh itu, segala keputusan mengenainya hendaklah dibuat dengan penuh berhati-hati, telus dan menghormati sensitiviti umat Islam.

9. Menuntut proses perundingan awam sebelum sebarang perubahan dasar dibuat.

Keputusan yang melibatkan institusi penting umat Islam tidak wajar dibuat tanpa mendapatkan pandangan masyarakat dan pihak berkepentingan.

10. Menggesa laporan berkala didedahkan kepada rakyat.

Segala aspek berkaitan kos, prestasi projek, penyelenggaraan dan pematuhan kepada syarat konsesi hendaklah diaudit serta diterbitkan secara berkala.

11. Menggesa Kerajaan memberi penjelasan rasmi kepada rakyat.

Kerajaan perlu menjawab persoalan yang masih berlegar mengenai skop sebenar penglibatan syarikat swasta, tanggungjawab setiap pihak serta perlindungan terhadap kepentingan awam dan institusi Islam.

12. Meletakkan kepentingan agama dan rakyat mengatasi segala pertimbangan komersial.

Apa jua model pembangunan yang dipilih mestilah berpaksikan prinsip amanah, ketelusan, akauntabiliti dan kepentingan umat. Keuntungan tidak boleh menjadi pertimbangan utama dalam pengurusan institusi yang mempunyai nilai agama dan kepentingan awam yang begitu besar.

Persoalan yang perlu dijawab oleh kerajaan ialah mengapa model PPP dipilih bagi pembangunan perkuburan Islam sedangkan pengurusan tersebut selama ini mampu dilaksanakan oleh kerajaan dan pihak berkuasa agama. Apakah justifikasi yang begitu mendesak sehingga memerlukan penglibatan pihak swasta? Rakyat berhak mengetahui asas pertimbangan dasar tersebut.

Perbahasan mengenai perkara ini bukanlah penolakan terhadap kerjasama kerajaan dengan sektor swasta secara keseluruhannya. Sebaliknya, ia adalah tuntutan supaya institusi yang mempunyai kedudukan istimewa dalam agama Islam diuruskan secara telus, bertanggungjawab dan mengutamakan kepentingan rakyat.

Kerjasama awam swasta mempunyai tempatnya dalam banyak sektor pembangunan, namun institusi yang menyentuh agama, maruah umat dan kepentingan awam yang begitu mendalam memerlukan tahap penelitian, ketelusan dan akauntabiliti yang jauh lebih tinggi.

Perkuburan Islam bukan sekadar tanah yang menempatkan jenazah. Ia adalah amanah agama yang mencerminkan penghormatan negara terhadap umat Islam. Jika projek ini benar-benar memberi manfaat kepada negara, bentangkan keseluruhan perjanjian kepada rakyat. Ketelusan akan membina keyakinan rakyat. 

Sebaliknya, kerahsiaan hanya akan mengundang syak wasangka dan menghakis kepercayaan terhadap institusi kerajaan.

~ Dr Armin Baniaz Pahamin

09.07.2026